swa swikar –


phoolchhab newspaper > navrash ni pal column > 13-05-2015
સ્વ- સ્વીકારઃ

આ રમત જીતી જવામાં રસ નથી એને નકર,
આપણો ‘ઉન્માદ’ જાણે છે કે વારો જાય છે.
– મુકુલ ચોક્સી
‘તમે તો બહુ આગળ વધી ગયા છો રીતુબેન ! તમને તમારી નવલકથા માટે સાહિત્યજગતનો સૌથી મોટો અવોર્ડ મળવાનો છે એવું સાંભળ્યું છે ને ! આઈ એમ પ્રાઉડ ઓફ યુ – નાઉ યુ આર અ સેલીબ્રીટી.’
‘શું સેલીબ્રીટી -કંકોડા ? તમે પણ મને ચણાના ઝાડ પર ના ચડાવો હોં હીનાબેન. સેલિબ્રીટી – ફેલીબ્રીટી બધું આપણું કામનું નહી હોં કે, આપણે તો રહ્યાં સીધા સાદા ઘરને સાચવીને બેસી રહેનારા આદર્શ ગૃહિણી. આવું બધું એવોર્ડ – બવોર્ડ તો ઠીક હવે ચાલે રાખે.’
‘રીતુબેન,આ તમે આમ સાવ આવી નાંખી દેવા જેવી વાત કેમ કરો છો ? તમે આટલા સારા લેખક છો. કેટકેટલા વિષયો ઉપર તમે કેટલી આસાનીથી લખી શકો છો. વળી સૌથી મહત્વની વાત કે લોકો તમને, તમારા લખાણને, તમારા વિચારો -આદર્શોને ખૂબ ખૂબ પસંદ કરે છે. તમારા પાંચ પુસ્તકો છ્પાઈ ચૂક્યા છે અને બીજા બે છ્પાવા માટે પ્રેસમાં. તો હવે કહો તમે એક સામાન્ય નારી, માણસ કેમના કહેવાઓ ?’
‘જુઓ હીનાબેન, આ બધું તો હું મારા નવરાશના સમયમાં કરું છું. મારો સમય રચનાત્મક કાર્યમાં પસાર થાય એ જ મુખ્ય કારણ છે. પણ મારું ઘર પહેલું એ પછીના નવરાશના સમયમાં જ આ બધું લખવાનું કાર્ય કરું. ઘરની જવાબદારી માથે રાસડા લેતી હોય તો હું મારો જીવ લખવામાં ય ના પૂરોવી શકું. મારા માટે તો મારું ઘર પહેલાં.’
‘રીતુબેન, મેં તમારી એ વાતનો ક્યાં વિરોધ કર્યો છે. ઉલ્ટાનું મને તો તમારા એ સ્વભાવને લઈને તમારી ઉપર માન છે કે તમે તમારી બધી જવાબદારીઓ સુપેરે પતાવીને મળતા નવરાશના સમયની હળ્વી પળોમાં આરામ કરવાનું વિચારવાને બદલે એ સમયનો આવો સર્જનાત્મક રીતે ઉપયોગ કરો છો. પણ તમે આટઆટલું કામ કરીને પછી પણ પોતાની જાતને સાવ જ સામાન્ય માનવી માનો છો એ મને નથી ગમતું. મારો વિરોધ ફકત એ એક જ બાબતે છે. તમે હવે એક સેલીબ્રીટી છો તો છો, એમાં કોઇ જ મીનમેખ ના કાઢી શકાય. સૌપ્રથમ તો તમારે પોતે એ વાતને સ્વીકારતા શીખવું પડશે.’
‘બળ્યુ એ શું બધું ? તમને ખબર છે હીનાબેન ? મારી ત્રણ ત્રણ બુક છ્પાઈ ગઈ ત્યાં સુધી તો મારી બાજુવાળાને પણ નહતી ખબર કે હું લેખનના ક્ષેત્રે જોડાયેલી છું. એ તો મારી નીચેના ફ્લેટમાં એક ભાઈનું મૃત્યુ થયું અને એ વખતે મેં મારા પ્રેસના કોન્ટેકટનો યુઝ કરીને એમની મરણનોંધ છ્પાવવામાં મદદ કરી ત્યારે તો એમને મારા કામનો થોડો ઉપરછલ્લો ખ્યાલ આવ્યો કે આ કંઈક આવું કામ કરે છે.’ અને રીતુબેને એક ખડખડાટ ઝરણાં જેવું હાસ્ય રમતું મૂકી દીધું. હીના એમના એ ખિલખિલાતા ચહેરા તરફ બે પળ જોઇ જ રહી અને કંઇક વિચારીને બોલી,
‘રીતુબેન, તમે આ જે કહો છો એ તમારી નમ્રતા છે પણ એક હદથી વધુ નમ્રતા પણ ખોટી કહેવાય. તમે આટલી લગનથી જે કાર્ય કરો છો અને એમાં આટલી હદ સુધી સફળ પણ થાઓ છો એના પર તમને ગર્વ તો હોવો જ જોઇએ. જો તમે જ તમારી જાતને મૂલ્યવાન નહી સમજો તો લોકો તો હીરાને કાચ અને કાચનો હીરો કરવા તૈયાર જ છે. પ્રાથમિક સમજ તો ચમક દમકની જ છે એ પછી એના પાસાં જોવાની તસ્દી લેવાય છે. તમે તો તમારી ચમકનો જ અસ્વીકાર કરો છો તો પાસા કેમના ઉજાગર કરી શકશો ? લોકો જે વિચારી પણ નથી શકતા એવી ઇતિહાસની – વિજ્ઞાનની ગૂઢ વાતો પર અદભુત સંશોધન કરો છો, માનવસંબંધોને, મૂલ્યોને માન આપો છો, લોકોની માનસિકતાનો પૂરા ઉંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કરો છો અને એ પછી તમે તમારી કલમમાં સરળતાની શાહી ભરીને એક સરસ મજાની નવલકથા લોકોને પીરસો છો. કેટકેટલી મહેનત અને ઉપાસના ! આ કોઇ સામાન્ય નારીનું કામ કેવી રીતે હોઇ શકે મને તો એ જ નથી સમજાતું ? તમારા જેવા પરિવર્તનશીલ લેખક પોતાની જાત, ઓળખ માટે આટલા ઉદાસીન અને જડ કેમ છે એ જ મને નથી સમજાતું? જાતને સાવ આવી છેલ્લી કક્ષાએ જઈને કેમ મૂલવો છો ?’
રીતુબેન આંખો ફાડીને હીનાબેનની સામે જોઇ જ રહ્યાં અને હીનાબેનની વાત આગળ વધી,
‘રીતુબેન, તમે ઘરમાં જ રહીને ઘર પણ સંભાળૉ છો અને આ લખાણ – આવડત દ્વારા પૈસા પણ કમાઈ જાણો છો. ઘરે બેઠા આટલા પૈસા, માન – સન્માન…અહોહો…તમને બધું આસાનીથી મળી જાય છે એટલે કદાચ તમને એનો અહેસાસ નથી. લોકોની તો આખી જિંદગી આમા નીકળી જાય છે. મળ્યું છે એ નસીબ હોય કે આવડત પણ એને સાચવતા અને એની કદર કરતાં તો શીખવું જ જોઇએ. આવું જડ વલણ ના ચાલે તે ના જ ચાલે. એક કામ કરો, થોડી વાર તમારી અંદર ડૂબકી મારો અને વિચારો કે તમે આવા વલણ દ્વારા શું મેળવ્યું ? તમે જેને લાયક છો એ બધું મેળવી શક્યા છો કે અંદરખાને બીજાઓને તમારાથી પા ભાગની લાયકાતે પણ આગળ વધી ગયેલા જોઇને તકલીફ અનુભવો છો એ વિચારી જુઓ તો કદાચ તમને મારી આખી વાત સમજાઈ જશે.’
અને રીતુબેન સાચ્ચે આંખો બંધ કરીને વિચારોના સમંદરમાં ડૂબકી મારી ગયાં. થોડીક ક્ષણો પછી એમની આંખો ખુલી તો એમાંથી હીનાબેન માટે આદરથી બે અશ્રુમોતી ટપકી પડયાં.
અનબીટેબલ ઃ જાતને સૌપ્રથમ આપણે જાતે જ ઓળખતા – સ્વીકારતા શીખવું પડે છે પછી તો બધુ એની જાતે થઈ જાય છે.
-sneha patel