સ્મિતના મેઘધનુ


phoolchhab newspaper > janmabhoomi group > 26-12-2014 > navrash ni pal column
પછી એવું થયું એક સ્મિત ઊગ્યું સાત રંગોનું,

પછી એવું થયું કે આભ અમને ઓળખાયું પણ !

– ડૉ.નીરજ મહેતા

 

‘સંજના, કાલે તો રવિવાર છે, જમાઈરાજને રજા કેમ ? એક કામ કર ને બેટા, તું અને પાવનકુમાર સવારે જમવાનું કરીને આવો.’

‘ના મમ્મી, અમે કાલે અમે બધા મિત્રકપલ વહેલી સવારે થોર જવાના છીએ તો નહી ફાવે. રહેવા દ્યો ને.’

પરણીને સાસરે ગયે જેને બે મહિના પૂરા નથી થયા એવી પોતાની લાડકીનો આ લગભગ સત્તરમો નકાર હતો પિયર આવવામાં બહાના બતાવવાનો. રીના બેનનું મોઢું પડી ગયું અને થોડા ઢીલા અવાજે બોલ્યા,

‘થોર…એ તો મહેસાણા બાજુ છે એ જ અભ્યારણ ને ? બાજુવાળા પારુબેન કહેતા હતા કે ત્યાં બધા સૂર્યોદય જોવા વહેલાસર પહોંચી જાય અને ભાતભાતના પક્ષીઓને જોવાનો અનેરો આનંદ માણે. એ સિવાય ત્યાં બીજુ ખાસ કંઈ નથી.તો મારી ગણત્રી પ્રમાણે તો તમે આઠ – નવ વાગ્યે તો ફ્રી થઈ જશો બેટા બરાબર… તો પાછા વળતા આવજો ને આપણું ઘર તો રસ્તામાં જ પડે છે ને.’

મા ના મજબૂર ગળામાંથી લગભગ આજીજી કરતા હોય એવો આર્દ અવાજ રેલાયો.

‘મમ્મી, તમે ય પાક્કા છો હોં કે…આમ તો તમારી વાત સાચી છે પણ એ પછી અમે અહીં બાજુમાં જ એક ફ્રેન્ડનું ફાર્મહાઉસ છે ત્યાં જ આખો દિવસ ગાળવાના છીએ. વન ડે પીકનીક યુ નો. ચાલ, મારે પાર્લરમાં જવાનો સમય થઈ ગયો. માંડ માંડ અપોઇન્ટમેન્ટ મળી છે તો હું ફોન મૂકું. બાય – જય શ્રી ક્રિષ્ના.’

‘આવજે બેટા.’ અને રીનાબેને ભારે હ્રદયે ફોન મૂકી દીધો.

સંજનાની બાજુમાં બેઠેલો એનો પતિ પાવન એનું વર્તન બહુ ધ્યાનથી જોઇ રહ્યો હતો.

‘સંજના, તને નથી લાગતું કે તું મમ્મી સાથે થોડી રુડ થઈ રહી છું. બિચારા કેટલા વખતથી તને ઘરે બોલાવ્યા કરે છે અને તું છે કે એને ટાળ્યાં કરે છે. પરણીને આવેલી સ્ત્રીઓ પિયર જવાના નામથી રાજીના રેડ થઈ જાય જ્યારે તું તો…અને હા, આપણે કાલે ક્યાં કોઇના ય ફાર્મહાઉસ પર જવાનું છે.ખોટું કેમ બોલી ?’

‘પાવુ ડીઅર, વાત એમ છે ને કે મમ્મીના બે રુમ રસોડાન ગંદા ગોબરા ઘરમાં પગ મૂકવાનું મન નથી થતું. કામવાળા પોસાતા નથી અને જાતે સફાઈ થતી નથી. અઠવાડિયે એક વાર આખા ઘરમાં પોતા મારે છે. વળી એમને આંખ ઓછું દેખાય છે એથી રાંધવાનું ય કાચું પાકું. છેલ્લે જમ્યાં ત્યારે મેંદાની કણકમાં નકરી ઇયળો હતી.કોણ જાણે કેમ લોટ ચાળ્યા વગર કેમ વાપરતા હશે ?’

‘સંજુ, તું પણ એ જ ઘરમાં અને એ જ માહોલમાં મોટી થઈ છે ને ? આપણે ઘરે રસોઇઓ, નોકર ચાકર અને ડ્રાઇવર સાથે ગાડી છે. પણ તારા ઘરે તો તું સાઈકલ પર જ ફરતી હતી ને ? લગ્નના બે જ મહિનામાં પોતાના માવતર પ્રત્યે આવો અણગમો ? ફેસીલીટીના કેફમાં માવતરની મીઠાશ, માવજત બધું ભૂલી ગઈ કે ? સાવ આવી છેલ્લી કક્ષાની સંવેદનહીન ? સંજુ…મને તારી માંદી માનસિકતા પર શરમ આવે છે. તારા મમ્મીની આંખો સારી ના હોય તો તું એમને ત્યાં જઈને થોડી સાફ સફાઈ કરવાનું રાખ. ના હોય તો આપણા કામવાળાને ત્યાં લઈને અઠવાડિયામાં બે વાર ઘર સાફ કરાવ, ગાડી લઈને જા અને એમને મંદિર લઈ જા, શોપિંગ કરાવ. એમના ઘરે જઈને જાતે રાંધીને એમને તારા હાથે જમાડ. આ બધું તો દૂર રહ્યું પણ તું તો એમના ઘરે જવાની જ ના પાડે છે. પૈસાની, સગવડોની ચમક દમક આટલી ચકાચોંધમાં દિલ – નજર આટલું અંજાઈ જાય કે એમાં સગા મા બાપ પણ ના જોઇ શકો તો આવા પૈસાને જ થૂ ..ઉ..ઉ છે. કાલે ઉઠીને આપણી પાસે પૈસો નહી હોય કે મારું શરીર કામ નહી કરે ત્યારે તું મારી સાથે પણ આવું જ સ્વાર્થી વર્તન કરીશ કે ? સંજુ….સંજુ….મને તારી પર શરમ આવે છે…’ અને અકળાઈને પાવન ત્યાંથી જતો રહ્યો.

બીજા દિવસે સવારે પાંચ વાગ્યે ઉઠીને તૈયાર થઈને પાવન અને સંજના થોર જવા નીકળ્યા. રસ્તામાં સંજના બોલી,

‘પાવન, આગળથી બીજા ટર્ન પર ગાડી ઉભી રાખજે તો…મેં કાલે મમ્મીને ફોન કરીને આપણી સાથે આવવા કહેલું તો એ તૈયાર થઈને ત્યાં ‘રીપલ પાર્ટીપ્લોટ’ પાસે ઉભા હશે અને હા…ત્યાંથી પછી આપણે મમ્મીને ત્યાં જ જવાના છીએ..આખો દિવસ એમની સાથે…રામજી વહેલો પહોંચીને ઘરની સાફસફાઈ કરી રાખશે અને પછી આપણે મમ્મીના હાથના ગરમાગરમ બટેટા પૌંઆ ખાઈશું.’

આનંદથી ઝૂમી ઉઠીને પાવને કાચની બહાર જોયું તો દોડપકડ રમતા સફેદ રુ ના ઢગલા જેવા વાદળો પાછળથી એક કિરણ ઝગમગવા તૈયાર હતું . પોતાના સંસારમાં થયેલા સૂર્યોદય ખુશીમાં પાવનના હોઠ પર સ્મિતના મેઘધનુ ખીલી ઉઠ્યાં અને ગોળ થઈને એની મનપસંદ વ્હીસલ વગાડવા લાગ્યાં.

અનબીટેબલ ઃ ઇશ્વર તો પરમ કૃપાળુ છે બસ આપણે એના આશીર્વાદ સમજવાની ક્ષમતા કેળવવી પડે છે.

સ્નેહા પટેલ

એક જણ ધારદાર થઈ જીવે


sneha patel - navgjarat samay - 20th december page 10

20th dec. 2014-  NavGujarat Samay -my sher on page no 10 :-)sneha patel

એક જણ ધારદાર થઈ જીવે,
ને બીજો તાર તાર થઈ જીવે !

એક સુખની ને બીજી દુઃખની છે,
કઈ કથાનો તુ સાર થઈ જીવે ?

જ્યાં નથી કોઇ પ્રતિક્ષારત,
ત્યાં કોઇ આવનાર થઈ જીવે !

ઘર અને બહાર કંઈ ગણાય નહીં,
આમ શું કામ દ્વાર થઈ જીવે ?

હું ય જીવી શકુ ઘડીક અહીં,
કાશ થોડા ઉદાર થઈ જીવે !

સ્નેહા પટેલ.

સુહાગન વિધવા


phoolchhab newspaper  > navash ni pal column > 17-12-2014
સાંવરિયો રે મારો સાંવરિયો,

હું તો ખોબો માંગુ ને દઈ દે દરિયો…

-રમેશ પારેખ.

 

‘મારુ, ફટાફટ મારી જમવાની ડીશ પીરસી દે તો ..આજે ઓફિસે જવાનું મોડું મોડું થઈ ગયું છે.’

ભગવાનની સમક્ષ દીવો પ્રગટાવીને અગરબત્તી સળગાવવા જતી મારુતિનો હાથ અદવચાળે જ અટકી ગયો. વર્ષોથી મારુના કાન અને એના પતિ ધીરજના અવાજને ઓટોમેટીક કનેક્શન હતું. ધીરજનો પડ્યો બોલ ઝીલવાની એની આદત હતી. એ ધીરજને હાથમાં ને હાથમાં રાખતી હતી. આજે પણ ધીરજના અવાજથી એનો હાથ અટકી ગયો અને ધ્યાન એના બોલ તરફ ડાયવર્ટ થઈ ગયું. જો કે એના ધ્યાન અને હાથમાં સળગતી દિવાસળીને કોઇ કનેક્શન નહતું. એ તો પોતાનું સળગવાનું કામ એક્ધારી નિષ્ઠાથી કર્યે જતી હતી અને પરિણામે મારુની કોમળ આંગળીને દઝાડતી ગઈ. પોતાની કાર્યનિષ્ઠા બીજાને તકલીફ આપે એમાં વાંક કોનો ? હશે, દિવાસળીને આવું બધું વિચારવા માટે મગજ નથી હોતું અને મારુના મોઢામાંથી એક આછી ચીસ નીકળી ગઈ અને દિવાસળી હાથમાંથી નીચે પડી ગઈ. તરત જ પોતે જ્યાં બેઠી છે ત્યાં જ, એ જ જગ્યાએ પાછી ફરી અને દિવાસળીનો સળગતો અંગારો બોક્સથી દબાવીને બંધ કરીને , પ્રાર્થના શરુ કરતા પહેલાં જ પૂરી કરી દેવી પડી એ બદલ ભગવાનની આંખોમા આંખ પૂરોવીને માફી માંગતીકને રીતસર રસોડામાં ભાગી. પાંચમી મીનિટે તો ધીરજની થાળીમાં ગરમાગરમ રસોઈ પીરસાઈને થાળી ડાઇનિંગ ટેબલ પર ગોઠવાઈ ગઈ હતી.

‘મારુ, પેલી પીન્ક ફાઈલ મારી બેગમાં સાચવીને મૂકી દેજે અને મારી સિલ્વરબેલ્ટની ઘડિયાળ બગડી ગઈ છે તો પેલી કાળા ડાયલવાળી ઘડિયાળ કાઢી રાખજે. આજે એક જરુરી મીટીંગમાં જવાનું છે તો નવો સફેદરંગનો અને ભૂરી – લાલ લાઈનિંગવાળો હાથરુમાલ ઇસ્ત્રી કરીને મૂકી રાખજે…’

જમતાં જમતાં ધીરજના ઓર્ડરમાળા અસ્ખલિતરુપે ચાલુ જ રહી અને મારુ ચૂપચાપ એના ઓર્ડરોનું પાલન કરતી ગઈ. મનમાં એક વાર થયું કે, ‘આજે તમારી પસંદનું પાલક પનીરનું શાક થોડી અલગ રીતથી બનાવ્યું છે તો તમને ભાવ્યું ?’ એવું પૂછી લઉં. પણ એના બોલવાનું અને ધીરજનું સાંભળવાનું મૂર્હત હજુ નહતું નીકળ્યું. મન મારવાની આદત કોઠે પડી ગઈ હતી એટલે મારુને બહુ તકલીફ ના પડી.

બપોરે જમી પરવારીને મારુએ બાજુમાં રહેતી નવો નવો બ્યુટી પાર્લરનો કોર્સ કરતી ધીરાને વેક્સિંગ , આઇબ્રો અને હેરકટીંગના કોમ્બીનેશન કામ માટે ઘરે બોલાવી હતી.

‘ભાભી, આ પચાસ વર્ષની ઉંમરે પણ તમારા વાળ કેટલાં સુંવાળા, કાળા અને ભરાવદાર છે. આની પાછળ કોઇ સ્પેશિયલ ટ્રીટમેન્ટ કરો છો કે શું ?’

‘ના રે બાપા, અહીં સમય જ કોને છે એવો બધો આ તો ભગવાનની કૃપા બસ.’ જન્મથી કાળાભમ્મર વાળનું વરદાન હતું અને સગા સંબંધીઓમાં એના વાળ કાયમ મીઠી – કડવી ઇર્ષ્યાનું કારણ બનતા.પોતાના વાળના વખાણ સાંભળીને મોટી થયેલ મારુ માટે આ પ્રસંશાના બે શબ્દો કોઇ નવા નહતા પણ દિલના એક ખૂણે છૂપા ભારેલ અગ્નિ પર જાણે છ..મ..મ કરીને પાણીનો છંટકાવ થયો હોય એવો અનુભવ થયો પણ વળતી જ પળે પોતાના રુપ રંગ, સાજ શણગાર – ગુણોની ધીરજને મન તો કોઇ વેલ્યુ જ નહતી. એના મોઢે કદી બે પ્રસંશાના શબ્દો સાંભળવા મળતા જ નથી એ વિચારે મન ખાટું થઈ ગયું અને પેલા અગ્નિમાં એના ખારા આંસુ હોમાયા.

આમ ને આમ મારુ ને ધીરજનો સંસાર સુખરુપ ચાલતો હતો અને એક દિવસ અચાનક જ મારુને હાર્ટઅટેક આવ્યો અને ડોકટરો કશું જ કરી શકે એ પહેલાં તો કલાકના ટૂંકા ગાળામાં મારુનું અવસાન થઈ ગયું. ધીરજ વિધુર થઈ ગયો.

એકલા પડ્યા પછીની જિંદગી ધીરજ માટે અતિ કપરી હતી. એ મારુને અનહદ પ્રેમ કરતો હતો. મારુ વિના એક ડગલું પણ ચાલવું એના માટે દોહ્યલું હતું. ભગવાને એના નસીબમાં જ કેમ આવી મુસીબત લખી દીધી ? મારુ તો કેટલી નાની અને તંદુરસ્ત હતી. રોજ મારુના કાળા ભમ્મર , લીસા વાળમાં હાથ ફેરવતા ફેરવતા એની આંખ ઘેનમાં સરી જતી. આટલા વર્ષો પછી જ પણ એની ત્વચા અને રંગરુપ જાણે કોઇ પચીસ વર્ષની યુવતીને પણ શરમાવે એવા ગુલાબી અને તંદુરસ્ત હતાં.ભગવાનની દેન હતી નહિંતો મારુએ એની પાસે કદી બ્યુટી પાર્લરના ખર્ચા માટે ક્યાં હાથ લાંબો કરેલો હતો ? એની ટૂંકી આવકમાં એ દસ ચોપડી જ માંડ ભણેલી મારુ ઘરના ઉપરાંત સામાજિક ખર્ચાઓ કેવી સરળતાથી પૂરા કરતી હતી અને વળી આસ્ચ્ર્યજનક રીતે ખાસી એવી બચત પણ ભેગી કરતી જતી હતી. મારુ તો મારુ જ હતી સાચે. એના વગર પોતાનું જીવનગાડું કેમનું ચાલશે અને ધીરજની આંખમાં બે મોટા આંસુ તગતગી ઉઠ્યાં.પેન્ટના ખીસામાં હાથ નાંખીને હાથરુમાલ કાઢવાનો યત્ન ખોખલો નીવડ્યો.એના ખીસામાં નિયમિતપણે સ્વચ્છ રુમાલ મૂકનારી મારુ તો ક્યાં હયાત હતી ? ખીસામાં રહેલ થોડાં પરચૂરણ સાથે હાથ અથડાયો અને ધીરજના મગજને ઝાટકો વાગ્યો. ઝાટકા સાથે એક વિચાર ધીરજના મગજમાં જન્મ્યો.

‘એના જીવનમાં આટલું મહત્વનું સ્થાન ધરાવતી પત્નીના બધા ગુણ પોતાને એના મરણ પછી જ કેમ દેખાયા ? એના રુપ – રંગ-સ્વભાવને લઈને પોતે તો કદી પણ બે શબ્દ પ્રસંશાના મારુને કહ્યા નથી , કદી કોઇ કદર કરી નથી, રગસિયા ગાડાની જેમ જ જીવન જીવતો આવ્યો છે. શું આ જ કારણથી ભગવાને એને પોતાની પાસે બોલાવી લીધી કે ? હા એવું જ લાગે છે…સમયસર યોગ્ય વાતની કદર ના થાય એનો શું મતલબ ? પોતે તો આજે વિધુર થયેલો પણ મારુ તો કોણ જાણે કેટલાંય વખતથી એક મશીન જેવા માનવીમાં હેત અને કાળજીના ઉંજણ પૂરીને, કોઇ જ રીસપોન્સ મેળવ્યા વિના ઉચાટ જીવે જ જીવતી હતી. ઉફ્ફ..એ સુહાગન તો એના પતિના જીવતેજીવ વિધવા થઈ ગયેલી.’

પારાવાર અફસોસના દરિયામાં ડૂબકી માર્યા સિવાય ધીરજથી બીજું કશું થઈ શકે એમ નહતું.

અનબીટેબલ : જેની કદર ના કરી શકો એ તમારી પાસેથી ધીમે ધીમે દૂર થતું જાય છે અને એક દિવસ ગુમ !

સ્નેહા પટેલ

મારી વેબડાયરીની છ વર્ષની સફર


akshitarak wordpress.com - troffies

બ્લોગીંગની મજા જ અલગ…મારી આ ડાયરીને છ વર્ષ પૂરાં થઈ ગયા એ ખબર જ ના પડી.

સજાગ ભક્ત


phoolchhab newspaper > 10-12-2014 > Navrash ni pal column

 

ના પહોચી શકું જો મન સુધી ,

તો કરું સ્થાન શું અચળ રાખી !

 

-પીયૂષ પરમાર

રાત ધીમે ધીમે એનો પ્રભાવ પાથરવા લાગી હતી. નરમ સાંજને હળવેકથી બાજુમાં ખસેડીને એ પગપેસારો કરી રહી હતી. આજે રીના પીયર ગઈ હોવાથી કેદારને જમવાનો કોઇ ખાસ મૂડ નહતો એટલે થોડા ભજીયા અને બિસ્કીટસ સાથે કોફી ખાઈ લેવાનું વિચાર કરેલો. ત્યાં એની નજર સામેના બંગલા પર પડી. સવારના ઉજાસમાં જે બંગલો એની ચોતરફ હરિયાળી ભરીને ઝૂમતો અને જીવંત લાગતો હતો એ અત્યારે આછા અંધારામાં એક કાળા ધબ્બા જેવો જ લાગ્યો. કાળા ધબ્બા સાથે નજરને ના ગોઠતાં કેદારે નજર ફેરવી તો એની જ ગેલેરીમાં રીનાએ નવી વાવેલી ચાંદનીની વેલ પર નજર સ્થાયી થઈ ગઈ.

‘ઓત્તારી, આ નાના નાના નાજુક સા સફેદ ફૂલ કેટલા સુંદર લાગે છે. દૂરની હરિયાળી જોવામાં પોતાને ખુદની જ ગેલેરીની આભાનું ધ્યાન જ નહતું આવ્યું. અજવાશ પછીના અંધકાર પાછળ જગતનિયંતાનું કદાચ આ જ ગણિત હશે કે દૂરનું જોવાનું છોડીને માણસ નજીકનું – પોતીકું વિશ્વ જોવા માટે સમય ફાળવે’ અને મનોમન ચાલતા મનોમંથનથી કેદાર મુકત મને હસી પડ્યો. એ પછી એણે બહુ જ સાવચેતીથી પોતાના મનગમતા ક્રીસ્પી બિસ્કિટસનું ક્રીમ કલરનું લીસું અને ચમકતું રૅપર ખોલ્યું અને દર વખતની જેમ આ વખતે પણ એક તીખી અણગમતી લાગણી એના ચહેરા પર લીંપાઈ ગઈ.

‘આ લોકો બિસ્કીટમાં અંદરનું પેકીંગ ઉંધુ કેમ રાખતા હશે ? ઉપરથી પેકેટ ખોલતા જ એની નીચે રહેલું સફેદ પ્લાસ્ટિકનું કવર આખું કાઢો તો જ બિસ્કીટ લઈ શકાય. આ રીતે તો પેકેટ ખોલો એટલે બધા બિસ્કીટ્સ બહાર જ આવી જાય પછી આપણી પાસે ઓપ્શનમાં કાં તો બધા બિસ્કીટ્સ ખાઈ જાઓ ક્યાં હવાચુસ્ત ડબ્બો શોધીને એમાં આ બિસ્કીટને ટ્ર્રાંસફર કરો. ઉત્પાદકો આટ આટલી કમાણી પછી પણ આવી અવળી નીતિ કેમ અપનાવતા હશે ?’ વિચારતા વિચારતા બિસ્કીટ પેટમાં પધરાવીને ઉપર કોફીનો ઘૂંટડો ભર્યો અને એની મિત્ર ટોળકી દરવાજામાં ડોકાઈ.

‘ઓહોહો…આવો દોસ્તો આવો.’ દોસ્તોના આગમનથી કેદારના મનની બિસ્કીટ ઉત્પાદકો સામેના રોસની લહેરખી ઠરી ગઈ.

‘અલ્યા, એકલો એકલો કોફી પીવે છે ને…અમારી પણ બનાવડાવ હેંડ્ય..અને હા, સાથે થોડો નાસ્તો બાસ્તો પણ ખરો હોંકે..’ ચાર દોસ્તોના વૃંદમાંથી બે ફરમાઈશી અવાજ રેલાયા અને મરકતા મરકતા કેદારે એના નોકરને બોલાવીને કોફી અને ગરમા ગરમ પકોડા બનાવવાનો ઓર્ડર આપ્યો.

વાતોના ગપાટા ચાલુ થયા અને એમાં કોફીને નાસ્તો તો ક્યાં પતી ગયા એનો ખ્યાલ પણ ના રહ્યો. અચાનક જ અવિનાશ નામના મિત્રની નજર કેદારના ડ્રોઈંગરુમની દિવાલ પર લટકતી શ્રીનાથજીબાબાની છબી પર પડી અને એ ચમક્યો,

‘અલ્યા, તું વળી આ ભગવાન બગવાનમાં ક્યાંથી માનતો થઈ ગયો ?’

‘લે, હું તો એ પરમશક્તિમાં પહેલેથી જ શ્રધ્ધા ધરાવું છું.’

‘ઓહ..એ દિવસે આપણે હાઈવે પર આવેલા મંદિરમાં ગયેલા અને ત્યાં પ્રસાદમાં ચરણામૃત લેવાની ના પાડેલી એ પરથી મને એમ કે તું તો સાવ નાસ્તિક છું.’ કવન નામનો મિત્ર અવિનાશના આસ્ચ્ર્યમાં સાથે જોડાયો.

‘કવલા, એ પાણીમાં નકરો કચરો હતો. ભગવાનના નામે આવા ધતિંગમાં હું ના માનું. જુઓ મિત્રો, ભગવાન પ્રત્યેની મારી સમજ એક્દમ કલીઅર ને કટ છે. મારી સમજ પ્રમાણે આપણા સમાજમાં લગભગ ચાર પ્રકારના વ્યક્તિ છો. એક ઃ જે આંખો બંધ કરીને ભગવાનમાં માનતા હોય અને એના નામે બધું જ કરી છૂટે છે. ધર્મના નામે ચાલતા તૂતની પણ એમને સમજ નથી પડતી – સમાજમાં તેઓ આસ્તિક નામનું વિશેષણ ધરાવે છે. બીજો – કંઈ જ સમજ્યા વિના અને વિચાર્યા વિના ધરાર ભગવાનને અવગણી બેસે છે એ નાસ્તિકનામી લોકો. ત્રીજો વર્ગ જે બહુ જ મજબૂતાઈથી ‘પોતે તો સાવ નાસ્તિક છે’ ના બણગાં ફૂંકતા હોય અને જ્યારે પણ એમની પર આપત્તિ આવી પડે ત્યારે જે ‘હાથમાં એ સાથ’માં કરીને એકે એક જાતના ભગવાનમાં – દોરા ધાગામાં સુધ્ધા વિશ્વાસ ધરાવતા થઈ જાય છે એ તકવાદી સાધુ જેવા લોકો અને ચોથા જે કોઇ પણ સ્થિતીને પહેલાં જાણવાનો આગ્રહ રાખે છે, એના ઉંડાણમાં ઉતરીને એને પૂરેપૂરું સમજવાની મથામણ કરે છે અને પોતાને જેટલું યોગ્ય લાગે એટલાનો મજબૂતાઈથી સ્વીકાર કરે છે અને છેક સુધી એને વફાદાર રહેવાનો પ્રયત્ન કરે છે. આજે નાસ્તિક ને કાલે આસ્તિક જેવી વાતો એને નથી સ્પર્શતી. એ આંધળો અનુનાયી નથી હોતો. એની સમજણના બધા દરવાજા ખુલ્લા રાખીને આ સંસારને એક અદભુત શક્તિ ચલાવી રહી છે અને પોતે એ સંસારનો એક નાનો શો અંશ છે એ વાત સ્વીકારીને રોજ પોતાના જીવન માટે પરમાત્માનો આભાર વ્યકત કરે છે , પોતાના દિલ ને દિમાગમાં એ શક્તિને આધીન રહીને સદા સારું આચરણ કરવાનો આગ્રહ સેવે છે એ વર્ગ એટલે કે મારા જેવા લોકો..જેને શું નામ આપવું એ વિચાર હજુ સુધી મને નથી આવ્યો…કદાચ જાગ્રત ભકત કહી શકાય. હવે બોલો મિત્રો મારી માન્યતા ક્યાં અને કેટલી ખોટી છે ?’

‘સાલા કેદારીયા…તું તો જબરું જબરું વિચારે છે યાર. આમ પણ કાયમ તારી કોઇ પણ વાતને નકારી શકાય એમ ક્યાં હોય છે ! ચાલ આજે રાતે અમે પણ આ વાત પર વિચારીશું ને ફરી મળીએ ત્યારે ચર્ચા કરીશું. તેં જ કહ્યું ને અક્કલના દરવાજા ખુલ્લા રાખીને હરિ ભજવા..’ અને અવિનાશની વાત પર બધા મિત્રો ખડખડાટ હસી પડ્યાં.

અનબીટેબલ : પ્રાર્થના એટલે ફકત હોઠથી નહીં પણ સંપૂર્ણ અસ્તિત્વથી હસવું !

-સ્નેહા પટેલ

ફૂલ, ફૂલ અને બસ ફૂલ – શરીફા વીજળીવાળા


 

 ફૂલ, ફૂલ અને બસ ફૂલ – શરીફા વીજળીવાળા

[‘નવનીત સમર્પણ’ જાન્યુઆરી-2009માંથી સાભાર.]

‘પુષ્પો સાથે વાત કરવાનો સમય રહ્યો નહીં’ એવું ઉમાશંકર જોશીએ ભલે કહ્યું હોય પણ મને તો નાનપણથી લઈને આજ સુધી, ગમે તેટલા કામની વચ્ચે પણ ફૂલ-ઝાડ માટે વખત મળી જ રહ્યો છે. આમ તો હું ગયા કે આવતા એવા કોઈ ભવમાં નથી માનતી. મને કાયમ માત્ર ‘આજ’માં જીવવામાં જ જલસા પડે છે પણ આ ફૂલ-ઝાડ પ્રત્યેના પ્રેમે મને શંકામાં નાખી છે કે હો ન હો પણ ગયા ભવમાં હું નક્કી માળી હોઈશ ! નહીંતર ફૂલઝાડ માટે આટલું ગાંડપણ તો ન જ હોયને ? હું તો મૂળે કાઠિયાવાડના ખોબા જેવડા ગામનો જીવ…. આવળ, બાવળ, બોરડી અને ઈંગોરિયાના પ્રદેશની રહેનારીને ફૂલ પ્રત્યે આટલી માયા કેમ જાગી ? પણ ભાઈ જાગી.

ઘરના ફળિયામાં જતનથી ઉછેરેલાં લાલ-પીળા ગલગોટા, જાસૂદ કે ગુલાબથી માંડીને ઘરની બહાર ફેલાયેલા અડાબીડ વગડાના આવળ, બાવળ, ધતૂરો, કેરડો, અરણી કે આંકડો…. મને આ બધાં ફૂલ ગમે. કાઠિયાવાડની બાળી નાખતી લૂ અને કાળઝાળ તડકાનો તાપ ઝીલીને લહેરથી ડોકાં હલાવતી પીળી ધમરખ આવળના વૈભવ સામે મને કાયમ તડકો હારીને નિમાણો થઈ જતો લાગ્યો છે. કોઈના પણ હાથ-પગ મોચવાય એટલે એક જ ઉપાય. આવળના ડોડવા (કળીઓ) મીઠા સાથે વાટી ચૂલા પર ખદખદાવીને લેપ કરી દો…. ત્રણ દા’ડામાં પીડા ઊડન છૂ… ડાક્ટર કેવા ને વાત કેવી ?

સરગવાની શિંગો શાક-દાળ-કઢીમાં વાપરનારાઓ કદી ફૂલથી ફાટી જતા સરગવા હેઠે બેઠા હશે ખરા ? એની મદહોશ કરી દેતી સુગંધ લાંબો સમય વેઠી ન શકાય. વર્ષો પછી હોસ્ટેલના આંગણામાં વાવેલી રાતરાણીએ મને બરાબર આવો જ અનુભવ કરાવ્યો. માથું ભમાવી દેતી એની એકધારી સુગંધની લહેરથી થાકીને મારે એની જગ્યા બદલવી જ પડેલી. અરણીનાં (અમે કાઠિયાવાડીઓ એને ‘અયણી’ કહીએ) ફૂલ સરગવા જેવા જ ધોળા રંગનાં… પણ એની સુગંધ બહુ મંદ-મીઠી… તમે વાડ પાસેથી પસાર થાઓ અને જો તમે અરણીની સુગંધની નોંધ ના લો તો તમારા હોવા વિશે શંકા કરવી. ઘરમાં કોઈની પણ આંખ આવી હોય…. ઉપાય એક જ, અરણીનાં પાનની થેપલી…. નાનપણમાં અરણીનાં પાંદડાં તોડતી વખતે મેં એટલી તો સુગંધ ભરી લીધી છે શ્વાસમાં કે હજીયે ક્યારેક ઉચ્છવાસમાં અરણી ઠલવાતી હોય એવું લાગે છે.

હાથલિયા થોરના લાલચટ્ટાક જિંડવાની શોભા પણ અનેરી અને સ્વાદ પણ મધમીઠો…. પણ જો લાળ કાઢીને ખાતાં ન આવડે તો આ જિંડવા જીભને પણ પોતાના જેવી જ લાલચટ્ટાક કરી દે. શહેરમાં કૂંડામાં એકાદ કેક્ટ્સ ઉછેરનારા જો ખેતરે ખેતરે હાથલિયા થોરનાં જિંડવાનો ઠાઠ જુએ તો ઘેલા જ થઈ જાયને ? અથાણામાં કેરડાં ખાનારાઓએ આછા ટામેટા રંગનાં ફૂલોથી લચી પડેલ કેરડાનું જાળું જોયું હોય તો કદાચ સ્વાદ બેવડાઈ જાય ! કોઈ જાતની માવજત વગર અક્કડ ડોકે જ્યાં ને ત્યાં ઊગી નીકળી સતત હાજરી નોંધાવતાં ધતૂરાનાં ધોળાં ફૂલ અને પીળી કરેણની કિંમત શ્રાવણ મહિનામાં વધી જાય, કારણ કે પેલા જોગીને એ જ ફૂલ ખપે…. આંકડાનાં જરાક જાંબલી ઝાંયવાળાં ધોળાં ફૂલ શનિવારે ચૂંટાઈ જાય હનુમાનજી વાસ્તે….

ગામડું છોડીને વડોદરા ભણવા ગઈ ત્યારે 10-12 વર્ષ ફૂલો સાથેનો સીધો નાતો તૂટી ગયો. પણ સુરતની હોસ્ટેલે મને ‘તાકાત હોય તેટલાં વાવી બતાવ’ના પડકાર સાથે વિશાળ વગડાઉ જમીન આપી. ને વિદ્યાર્થિનીઓની મદદથી બે જ વર્ષમાં તો અમે કોઈને પણ ઈર્ષા આવે એવો વિશાળ બગીચો ઉગાડી દીધો. હવે નવાં ફૂલોની ઓળખાણ થઈ. ફૂલો પ્રત્યેના લગાવમાં ઘટાડો થવાને બદલે હાથે ઉછેરેલાં ફૂલોની આસક્તિ વધી. આમ તો મને ઋતુએ ઋતુનાં ફૂલ ગમે પણ અમુક ફૂલ પ્રત્યે જરાક પહેલા ખોળાનાં હોય એવી માયા. આમ તો મારા વીઘા જેવડા ફળિયામાં મેં માત્ર ફૂલ જ ફૂલ વાવ્યાં છે ને તોય નવે-ડિસે. મને કાયમ બહુ આકરા લાગે. ગલગોટા ને બારમાસી સિવાયનાં તમામ ઝાડવાં પાણી જાણે તળમાં પેસી ગયાં હોય એવાં મરિયલ થઈ જાય. જરાક પણ તડકો ના હોય, ગમે તેટલું પાણી પીવડાવો તોય એવાં ને એવાં નિમાણાં લાગે. આખા બગીચામાં નજર નાખું ને હૈયું બેસી જાય…. રોજના પગમાં અટવાતાં દૈયડ અને ફૂલસૂંઘણી પણ ગાયબ થઈ જાય…. રહે માત્ર બુલબુલ…. આંખને કાયમ ટાઢક દેનારી તગરી પણ આ સમયગાળામાં કોણ જાણે કેમ પણ ફૂલ ચોરી લ્યે જાણે ! મને બઉ અડવું અડવું ને અણોહરું લાગે. આમેય ફૂલને બઉ ઝીણી નજરે જોવાની મારી રોજની આદત. પીળાં જાસૂદનાં ફૂલ વચ્ચેના મસૃણ રંગને આંગળીનાં ટેરવાંથી હાથ ફેરવું ત્યારે એ મસૃણતા રૂંવે રૂંવે રેલાઈ જાય…. એકઝોરાના બે ખોબામાં ન સમાય એવા ગોટાના રંગમાં જરાક અમસ્તો ફેર પણ મારી નજર પકડી પાડે. હવે આવા જીવને ફૂલ વગરનો બાગ કેવો તો આકરો લાગે ?

પણ મારી આ બે મહિનાની કસોટી કાંચનારે ઉકેલી દીધી. આમ તો કાંચનારની મોસમ પણ ફેબ્રુઆરીના અંતે બેસે પણ મારા વાવેલા ચારમાંથી બે કાંચનારે જાણે મારા હૈયાનો આ સૂનકાર સાંભળી લીધો હોય એમ ડિસેમ્બર બેસે ન બેસે ત્યાં તો એ બેઉ વારાફરતી આખ્ખેઆખ્ખા જાંબલી થઈ જાય છે. કોઈ ભલે એને ‘બોહેમિયા’ જેવા પારકા નામે બોલાવે પણ મને તો લીલીછમ ટોપી ઓઢીને બેઠેલા એ જાંબલી ફૂલોની અપાર શોભાને કારણે એનું ‘કાંચનાર’ નામ જ ઠીક લાગે છે. કાંચનારને કળીઓ બેસે એ સાથે જ બહાર જતાં-આવતાં મારી નજરની ચોકી એના પર બેસી જાય. જે દા’ડે પેલ્લું ફૂલ આવે એ દા’ડે તો હરિ મળ્યા જેવો હરખ થાય. પાંચ-સાત દા’ડામાં તે આખ્ખેઆખ્ખું લીલુંછમ ઝાડ જાંબલી રંગનાં અસંખ્ય ફૂલોથી એવું રૂપાળું થઈ જાય કે ફૂલો સાથે જેમને સ્નાન-સૂતકનોય સંબંધ નથી રહ્યો એવા બાજુના કોમર્સ કૉલેજના વિદ્યાર્થીઓ પણ ઘડીક એની સામે તાકીને ઊભા રહે ! માત્ર નજર ભરવાને બદલે એકાદ હાથ લાંબો થાય ફૂલ તોડવા ને મારી બૂમ ત્રાડમાં પલટાઈ જાય. એકાદ હાથથી હું કદાચ બચાવી શકું પણ આખ્ખો દા’ડો તો ક્યાં બેસી રહેવાની હતી ચોકી માટે ? ને કાંચનાર પણ એવો અવળચંડો છે કે જેમ ફૂલો બેસતાં જાય અને વધુ ને વધુ નમતો જાય. જાણે લલચાવતો ન હોય : ‘લ્યો તોડો મને….’ પણ તોડ્યા પછી એનું આયુષ્ય માંડ દસ મિનિટનું… તરત જ કરમાઈ જાય… કાંચનારને જોઈને મોહી ન પડનાર કાં તો યોગી હોય કાં તો સાવ શુષ્ક જડ આત્મા.

મને કાંચનાર બઉ ગમે એનાં બે કારણ…. એક તો એ મારા સૂનકારને ભર્યો ભર્યો કરી દે છે અને બીજું એ પણ ખરું કે એની મોસમ ચાલે બઉ લાંબી. વાસંતી ફૂલોની વણજાર શરૂ થાય ત્યાં સુધી છેક કાંચનાર સાચુકલા પ્રેમીની જેમ સાથ આપે. વાસંતી વાયરા સાથે મારો બાગ જાતભાતનાં ફૂલોથી મઘમધી ઊઠે ને કાંચનાર એની માયા સમેટી લે. લીલીછમ ટોપી વચ્ચે ઘટ્ટ જાંબલી રંગના કાંચનારને ડોલતો જોયા પછી આ ધરતી પર ટકવા માટેનાં કારણો શોધવા કશે જવું નહીં પડે. રોજેરોજ ડોકું નમાવતો જતો કાંચનાર ટહુકી શકતો હોત તો ચોક્કસ કહેત કે સ્વર્ગ તો અહીં જ છે ને તું ક્યાં શોધે છે ?
****

તમે ચકલી તો જોઈ જ હશે ને ? અને કેનાનાં ઊંચી ડોકે ડોલતાં લાલ-પીળાં ફૂલ ન જોયાં હોય એવું પણ ભાગ્યે જ બને. ને કેળાંની લટકતી લૂમ ન જોઈ હોય એવું અભાગિયું તો કોણ હોય ? હવે તમારે કુદરતની કમાલ જોવી હોય તો જરા મારા બાગમાં આવો. પાન+દાંડી, કેના+કેળાના મિશ્રણ જેવી. ફૂલોનો રંગ કેના જેવો લાલ-પીળો, પણ ફૂલ ઊગે કેળાની લટકતી લૂમની જેમ અને દેખાય અદ્દલ ચકલી જેવાં ! નવાઈ લાગે છે ને ? પણ ભાઈ એટલે જ એનું નામ છે સ્વર્ગ કી ચિડિયાં… – સ્પેરો ઑફ ધ પેરેડાઈઝ…. ઉછેરવી જરાય અઘરી નહીં. કેના જેવી જ એની ગાંઠ જમીનમાં રોપી દો અને નિયમિત એકાંતરે પાણી પાયે રાખો. એની ઊગવાની ને ફાલવાની ઝડપથી તમે અચંબામાં પડી જશો. પોતાની મસ્તીથી, મરજી પડે એ દિશામાં ફાલનારો આ છોડ…. છ-આઠ મહિનામાં તો બાથમાં ન સમાય એટલી ડાંડીઓ ફૂટી નીકળે. પાન અસલ કેળ જ જોઈ લ્યો. મારી હોસ્ટેલની છોકરીઓ તો ઘણી વાર જન્માષ્ટમીમાં કેળનાં પાંદડાંની જગ્યાએ સ્વર્ગ કી ચિડિયાંનાં પાંદડાં બાજઠ ફરતાં બાંધીને કૃષ્ણજન્મ કરી લે ! પારખુ નજર ન હોય તો પાંદડાં કેળનાં જ લાગે !

આ પાંદડાંનો લીલોછમ રંગ આંખને જકડી રાખે એવો લીલો. થોડાક મહિનામાં જ તમે ફાળવેલી જગ્યા ટૂંકી પડે છે એવું એ બીજા ક્યારામાં કોંટો કાઢીને જાહેર કરી દે ! માર્ચ બેસતાંની સાથે જ હું બાજ નજરે દરેક દાંડીની ટોચે જોયે રાખું. ને એકાદી સવાર મારા માટે લાલ-કેસરી-પીળી ઝાંયવાળી ચકલી લઈને ઊગે ! શી એની ઝડપ ! આઠેક દા’ડામાં તો સાત-આઠ રંગબેરંગી ચકલીઓ ઝુલાવતી લૂમ તૈયાર થઈ જાય. એપ્રિલ પૂરો થતામાં તો પંદરવીસ રંગીન લૂમ ઝૂલતી થઈ જાય. કેનાને તો ફૂલસૂંઘણી અંદર ઘૂસીને ચીંથરેહાલ કરી દે પણ આ રંગીન ચકલીને કદી ચાંચ પણ ન અડાડે. ચકલીનાં લીલાંછમ પાન ચકલીનો ભાર ન ઝીલી શકે એટલે વાંકાં વળી જાય. જમીનસરસાં થઈ જાય. તમારે હજી થોડા દા’ડા ચકલીઓ જોવી હોય તો પછી પાતળી લાકડીના ટેકા બાંધવા જ પડે. બે મહિના આ ચકલીઓ એવી ને એવી જ રહે પછી ઝાંખી પડવા માંડે. મેં તો એને નજર ભરીને જોઈ છે, કદી ચાખી નથી પણ લાગે છે કે એ કેળાની જેમ મીઠી જ હશે, કારણ કે મેં એના પર કાયમ મંકોડાની હાર ચડતી જોઈ જ છે. કેના અને કેળાની જેમ જ આ ચકલી સ્વર્ગની હોવા છતાં પણ છે કાકવંધ્યા. ફૂલ સુકાઈ જાય એટલે જમીન લગોલગ થડ પાસેથી એને કાપવી જ પડે. માત્ર અંગૂઠા જેવડાં ઠૂંઠાં રહેવા દેવાનાં. જેવું વરસાદનું પાણી અડે કે વળી જમીનમાંથી નવી ડાંડીએ ફૂટી નીકળશે. પછી માર્ચ સુધી એનો લહેરાતો લીલો રંગ જોયે રાખવાનો. આંખને આંજી નાખતી આ રંગીન ચકલી ફરી ક્યારે ડોકાશે એની રાહ જોવામાં મારો વખત તો પાણીના રેલાની જેમ વહ્યો જાય છે. હું એક ફૂલની રાહ થોડી જ જોઉં છું ? ચંપો કેમ મોડો ? ને આ વર્ષે હજી અબોલી કેમ બોલી નહીં ? મધુમાલતીનો વૈભવ ફાટફાટ થાય છે ને મધુકામિની કેમ ટક્કર નથી ઝીલતી ? ને સાથે બારમાસી ફૂલોનો સંગાથ તો ખરો જ ને ? લાલ અને ધોળાં અશ્વગંધા અને પાંચ-સાત રંગનાં એકઝોરા….. બારે મહિના ખીલેલાં જ…. નવાઈ લાગે એને કોઈ મોસમ કાં નહીં ? સાવ નર્યા માણસ જેવા કાં ? જોકે અશ્વગંધા કે એકઝોરા જેવાં બારમાસી ફૂલોને કારણે જ મોસમી ફૂલોની રાહ જોઈ શકાય છે એ વાત પણ એટલી જ સાચી નથી ?

માર્ચ આવે ને મારું ધ્યાન ઈંટોની પાળીની બેઉ બાજુની સૂકી ભટ જમીન પર ચોંટી જાય. જેને બધા ‘મે ફ્લાવર’ કહે છે તેવી લીલીના ડુંગળી જેવા દડા આ માટી નીચે છે એની મને પાક્કી ખબર, કારણ કે મેં જ તો એ વાવેલા ! જાન્યુ-ફેબ્રુ. સુધી તો એનાં લીલાંછમ પાંદડાં ટકે પણ પછી બધું ખરી પડે. માત્ર જમીન જેવી જમીન બાકી બચે. ભલે કંઈ ન દેખાય તોય રોજેરોજ આ માટીને પાણીથી લથપથ કરતા રહેવાનું. એપ્રિલ આવતાંમાં તો જમીનમાંથી સીધા સોટા જેવી લીલીછમ દાંડીઓ ફૂટી નીકળવાની શરૂ થઈ જાય છે. મોટા ભાગે પંદર-વીસ દાંડી લાઈનમાં ફૂટી નીકળે ને એના પર ટામેટા જેવા રંગનાં ચાર ફૂલ સમાસામાં બેસે. હું એને કાયમ બત્તીના થાંભલા કહું. લીલા રંગની દાંડી પર ચાર દિશામાં ચાર ફૂલ બેસે ને એવી અદાથી ઊભાં હોય જાણે ચાર રસ્તા પરની બત્તીનો થાંભલો !

આ વર્ષે માર્ચ પૂરો થયો, એપ્રિલ અર્ધો ગયો તોયે એકેય દાંડી બાર ન નીકળી એ જોઈને મને ધાસ્તી પડી. પાંચ પાંચ દા’ડા સુધી ઘરમાં ભરાઈ રહેલા કાળમુખા પાણીએ જિંદગીને તો પાટા પરથી ઉતારી દીધેલી પણ ઘરની સાથે બગીચાને પણ કબ્રસ્તાનમાં ફેરવી નાખેલો. કાળીમેશ લોન, મરી ગયેલી અબોલીઓ, ઝંઝેડાઈ ગયેલા પેન્થસએક્ઝોરા તો મેં ઝીરવી લીધેલાં પણ રોજ ફૂલોની પથારી પાથરતાં મારાં તોતિંગ પારિજાતોને આ કાળમુખું પાણી ઊભાં ને ઊભાં સૂકવી ગયું એ મારાથી નો’તું જીરવાયું. આમેય પારિજાત બહુ નાજુક ઝાડ. ચોમાસાનું પાણી પણ એ ન વેઠી શકે. દર ચોમાસે એ મરણતોલ થઈ જાય પણ વળી ભાદરવો આવે ને એ કોળી ઊઠે. પણ ગયા વર્ષના પાણીએ મારાં બેઉ પારિજાતને વાળી જ નાખ્યાં. નવાં વાવેલાં પારિજાત તો કોણ જાણે ક્યારે પથારી પાથરશે મારી આંખ માટે ? પારિજાતના હાલહવાલ જોઈ મારા મનમાં ફડક પેસી ગયેલી કે આ વર્ષે જમીને લીલીના દડા નહીં સાચવ્યા હોય ? એય સડી ગયા હશે ? રજનીગંધાએ દાંડીઓ કાઢી સુગંધ લહેરાવા માંડી એટલે પછી થાકીને મેં જ ટ્યુબ હાથમાં લીધી. રોજેરોજ કિચકાણ થાય એટલું પાણી એ સૂકી ભટ જમીનમાં રેડવા માંડ્યું તે જાણે જાદુ થયું ! લીલીની દાંડીઓ જાણે મારી જ રાહ જોતી હતી ! અડધા એપ્રિલે લીલા રંગની ડાંડીઓએ જમીન બહાર ડોકું કાઢ્યું એ ક્ષણના આનંદને શેં વર્ણવાય ? પંદર દા’ડામાં તો મારા 20-25 બત્તીના થાંભલા ડોકા તાણીને તૈયાર ! જતાં-આવતાં બધાને બે ઘડી એમની હાજરીની નોંધ લેવાની ફરજ પાડે એવી શોભા ! બધાં નામ પૂછે, છોડ માગે, હું કહું કે ભાઈ, આ ફૂલોનો ઠાઠ માત્ર આઠ દા’ડા પૂરતો. પછી આખ્ખું વર્ષ તમારે જતનથી એનાં લીલાં પાંદડાં જોયાં કરવાનાં…. ને તાગનારાઓનો ઉત્સાહ ટાઢો પડી જાય ! રસનાં કૂંડાં થોડાં જ હોય ! રોજેરોજ ઊગતા હોત તો આટલી આતુરતાથી એની રાહ પણ કોણ જોતું હોત !

આ ટમેટા રંગની લીલી તો આઠ-દસ દા’ડા પણ ટકે છે. મારી પાસે એક સફેદ લીલી છે જે માત્ર એક જ રાત માટે ખીલે છે. પણ એ એક રાત એની સુગંધ, એની શોભા જુઓ તો ન્યાલ થઈ જાઓ. વરસાદ શરૂ થાય, બરાબર પાણી પચે કે આ લીલીનાં પાંદડાંઓ વચ્ચેથી એકાદ-બે દાંડા ફૂટે. બીજી કે ત્રીજી સવારે એમાંથી સામસામી ચાર ને વચ્ચે એક એવી પાંચ ફૂલેલી કળીઓ દેખાય. ને રાત પડતાં સફેદ મસૃણ ફૂલ ખીલી ઊઠે. ખીલતાંની સાથે આખું મેદાન મઘમઘી ઊઠે. મોગરા, મધુમાલતી કે મધુકામિનીની સુગંધ મારી આ લીલી સામે હારી જાય. એ રાત પૂરતી રજનીગંધા પણ હરીફાઈ ન નોંધાવે. બે-ત્રણ મિત્રો દર વર્ષે આ ફૂલ જોવા એડવાન્સ બુકિંગ કરાવે. કળીઓ બેસે એ રાતે બધા મારે ત્યાં ભેગા થાય. એ બધાને જોઈને કળીઓ જાણે ફુલાઈને ફાળકો થઈ જતી હોય એમ ફટાક દઈને ખીલી જાય ને આહા ! શું એની સુગંધનો દરિયો ! એ મઘમઘાટ હૈયામાં સંઘરી લેવાનો, કારણ કે બીજી સવારે તો એ લથડિયાં ખાતી હોય ને બે દા’ડામાં તો એનો દાંડો કાપીને ફેંકી દેવાનો. આટલું સુંદર ફૂલ કેમ આટલું ક્ષણિક આયુષ્ય લઈને જન્મ્યું હશે એવો પ્રશ્ન કદીક જાત કરે. પણ ફેફસામાં એની એટલી સુગંધ ભરી હોય કે હું બીજા ચોમાસાની નિરાંતે રાહ જોઈ શકું.

-sharifa vijlivala

સત્ય એ જ ઇશ્વર


images
તપી, તૂટી, તણાઈ સોનું સાબિત થાય

બધી સ્થિતિ વટાવી હોવું સાબિત થાય

—સંજુ વાળા

સાકેત નદીકાંઠે કેડસમાણા પાણીમાં ઉભો હતો. કમરની ઉપરનું આખું શરીર વસ્ત્રવિહીન હતું અને સૂર્યના કુણા તેજમાં ચમકી રહેલું. સાકેતે ક્ષિતિજે ઉગતા સૂર્યદેવ સામે બે હાથ માથાની બાજુમાં બરાબર બે ય કાનને અડીને ઉંચા કરીને એ બે હાથમાં પકડેલા પિત્તળના ચકચકતા કળશને ધીમે ધીમે આગળની તરફ નમાવ્યો અને એમાંથી પાણીની એક ધાર થઈ. ભાવવિભોર થઈને સાકેત એ પાણીની ધારને એકીટશે જોઇ રહયો. જળધારામાંથી રવિકિરણો પસાર થઈને એની આંખમાં ઠંડકનો સૂરમો આંજતા હોય એવું અનુભવ્યું. કુદરતના ખોળે અલૌકિક આનંદ અનુભવી રહેલ સાકેતનું દિલ ભાવવિભોર થઈ ગયું. ઇશ્વરની દરેક શક્તિમાં એનો અતૂટ વિશ્વાસ દ્રઢ થતો જણાયો. ત્યાં જ સૂર્ય અને નદીના સંગમસ્થળે વહી રહેલ પાણી પર એક પંખી બેસીને પાણી પીવા લાગ્યું અને સાકેતની સમાધિ તૂટી ગઈ. ખુદની સાથે ખુદની ગર્ભનાળ કપાઈ ગઈ અને છુટકારા વેળા એક ખાટો સ્વાદ મોઢામાં ફેલાઈ ગયો અને તરત જ સૂર્ય સામે પીઠ ફેરવી પાણીની બહાર નીકળી ગયો. દૂરથી એને નિહાળી રહેલા એક વયોવૃધ્ધ કાકા સાકેતના અચાનક આ પગલાંથી નવાઈ પામી ગયા અને સાકેતની પાસે ગયા અને એના ખભા પર હાથ મૂકીને હળવેથી બોલ્યા,

‘બેટા, શું થયું ? આટલી તલ્લીનતાથી અને પ્રેમપૂર્વક પૂજા કરી રહેલો અને અચાનક જ વદન પર આવા કાળામેંશ ઓછાયા ?’

સાકેત થોડી ક્ષણ એ કાકા સામે જોઇ રહ્યો અને અચાનક ખુદની વ્યથા એમની સમક્ષ ઠલવાઈ ગઈ.

સાકેત અને એનો ભાઈ ઉમેશ. સાકેત મહામહેનતુ, ઇમાનદાર,વિશ્વાસુ અને બોલેલું પાળનારો માણસ. કદી કોઇનો એક રુપિયો ય અણહકનો ના સ્વીકારે જ્યારે એનો ભાઈ એનાથી સાવ જ ઉલ્ટો. એદી, મોજમસ્તીમાં રાચનારો અને પૈસા માટે ભલભલાને ભૂ પીવડાવી દે એવો. બે ય એક જ મા બાપના સંતાન અને એક જ સંસ્કારની છત્રછાયામાં ઉછરેલાં પણ તદ્દન વિરોધી. માતા પિતાના અવસાન બાદ બે ય ભાઈઓ પરણીને પોતપોતાના ઘર વસાવીને જીવતા હતા. પણ બે ય ના સ્વભાવની જેમ નસીબ પણ નોખાં. મહેનત કરીને ઇમાનદારીથી પૈસો કમાતો સુકેતુ મજૂરી કરી કરીને તૂટી જતો તો પણ એના ઘરમાં બે છેડા ભેગા થવાની તકલીફ કાયમ શ્વસતી. જ્યારે ઉમેશ…આખો દિવસ એની દુકાનમાં પડ્યો પાથર્યો રહે અને શેરબજારમાં પૈસા રોક્યાં કરે . પણ એના ઘરમાં કાયમ લક્ષ્મીદેવી વાસ કરતાં.

સાકેત કાયમ નાણાંની ભીડમાં રહેતો હોવાથી કરકસર કરી કરીને જીવતો જ્યારે ઉમેશ હાથ પરનો પૈસો પાણીની જેમ ઉડાવ્યાં કરતો. કુદરતના આ ન્યાય સામે સાકેતને ઘણીવાર બહુ ગુસ્સો આવતો. જેવું વાવો એવું લણો – તમારા કરેલા કર્મ તમારે ભોગવવા જ પડે છે – તમારા હકનું તમારી પાસેથી કોઇ છીનવી નથી શક્વાનું જેવા સુવાક્યોથી હવે એ કંટાળ્યો હતો. એનો ભગવાન – પ્રામાણિકતા પરથી વિશ્વાસ ઉઠતો જતો હતો. પોતે આટઆટલું વાવ્યું અને વાવેલાંની બરાબર માવજત પણ કરી તો પણ લણણીના સમયે તો હાથ ખાલીખમ જ રહેતો હતો.કોઇ મિત્ર કે શુભચિંતક આગળ પોતાની હૈયાવરાળ કાઢતો તો એ વળી અલગ જ રાગ આલાપતા.

‘સાકેત, બની શકે કે આ તારા ગયા જન્મના કર્મ હોય જે તારે આ ભવે ભોગવવાના હોય, પૂરા કરવાના હોય.’

ધીમેથી સાકેત કાકાની સામે જોઇને બોલ્યો,

‘બોલો કાકા, આ વાત સાથે તમે કેટલા સહમત થાઓ છો ? જો હું અત્યારે પુણ્ય કરું અને એનું ફળ મને આવતા ભવે જ મળવાનું હોય તો મારે પણ શું કામ સત્કર્મ કરવા જોઇએ ? સારા માનવી બની રહેવા માટે ની કોઇ જ લાલચ ના મળે ? મારે માથે એક તો ગયા ભવના કર્મોનું ભારેખમ પોટલું લદાયેલું જ હોય તો એના ઉપર મારે પ્રામાણિકતા, પુરુષાર્થનો બોજો લાદવાનો શું અર્થ સરવાનો ? મને મારી જોબમાં સામાનની હેરાફેરી કરીને પૈસા બનાવવાની બહુ મોટી તક મળી છે તો વિચારું છું કે હું પણ કેમ ઉમેશની જેમ અનીતિનો આસાનીથી મળતો પૈસો કમાઈને ના જીવું ? આજનું તો સચવાઈ જશે બાકી તો કાલ કોણે દીઠી છે…’

સાકેતની વાત સાંભળીને કાકા પણ ચૂપ થઈ ગયાં પણ તેઓ અંદરખાને એ વાત જાણતા હતાં કે જો આ ઘડીએ જ સાકેતને નહીં વાળે તો એ કદાચ એના નિર્ણય લીધેલ માર્ગ પર બહુ આગળ વધી જશે. એક પ્રયત્ન તો કરવો જ ઘટે વિચારીને બોલ્યાં,

‘જો બેટા, તારી જગ્યાએ તું સાચો છે. આ કર્મ – પરિણામ વગેરે બહુ કોમ્પ્લીકેટેડ ચર્ચાઓ છે. પણ એક વાત જરુરથી કહીશ કે આ દુનિયામાં ઇશ્વર એક મહાન સત્ય છે અને સત્ય જ ઇશ્વર. પૂર્વજન્મના બાંધેલા કર્મોના ફળ વિશે વિચારવા કરતાં જે પરિસ્થિતી જીવનમાં આવી ચડે એને હકીકત માનીને સ્વીકારી લેવાની અને એનો સામનો કરવાની ક્ષમતા મેળવવાના પ્રયત્નો કરતા રહેવાનાં. મને નથી ખબર કે આ બધા કાર્યોનાં તને આવતા જન્મે તને શું ફળ મળશે..મળશે કે નહીં…પણ તારે એ આવી ચડતી કસોટીઓને પહોંચી વળવાની માનસિક અને શારિરીક તાકાત એકત્રિત કરતા રહેવાનું. આટલું કર બાકીનું કામ ઇશ્વર સંભાળી લેશે. કારણ સત્ય જ ઇશ્વર છે અને તું સત્યના પંથે છું. એથી જ ઇશ્વરનો માનીતો બાળ. બસ તારી શ્રધ્ધા ઇશ્વરમાંથી ના ડગાવીશ નહીંતો તારા જેવો ઋજુહ્રદયનો માનવી ખોટી કમાણીનું નાણું કમાઇ તો લેશે પણ એને વાપરતી વેળા તારો જીવ કળીએ ને કળીએ કપાઈ જશે. અનીતિનો પૈસો તારા કામનો તો સહેજ પણ નથી દીકરા.’

અને સાકેતની આંખમાંથી બોર બોર જેવડાં આંસુ ટપકી પડ્યાં.

‘હા કાકા, તમે સાચું કહો છો. આવો પૈસો કમાઈ લઈશ તો ય સુખેથી વાપરી નહી શકું. હવેથી હું સામી છાતીએ વાસ્તવિકતાના સત્યનો સ્વીકાર કરીશ. કારણ સત્ય જ ઇશ્વર છે. આભાર.’

અનબીટેબલ : ‘છે’ એ ‘છે’ -એના અસ્વીકાર કે બળાપાથી ‘નથી’ નથી થઈ જવાનું.

-sneha patel