ચલાવી લો


આજે શાક વિના ચલાવી લો,
કાલે દૂધનો વારો કાઢી લઈશું.
પરમ દિ’એ એકટાણું,
પછી
કોઇ સંબંધીના મહેમાન બની જઇશું.
એકા’દ દિવસ તો ઉપવાસમાં ય નીકળી જાય,
એક દિવસ તું અને છોકરાઓ ભરપેટ જમી લેજો,
એના પછીના દિવસે હું અને છોકરાઓ !
‘દયાવાન-કરુણાનીધિ’
આમ તો નામ પ્રમાણે તારામાં ગુણ ભરપૂર હોંકે…
કેટલા બધા રસ્તા ખુલ્લા રાખ્યા છે જો ને .
હૈયે ભીતિ તો બસ એક જ
કાલે ઉઠીને ‘ગ્લોબલ વોર્મિંગ’ના
નામે ક્યાંક ‘વોર્નિંગ’ ના આપી દે કે :
‘હવે શુધ્ધ હવા પણ રેશનિંગમાં મળશે’
એમાં તો ઉપવાસ- એકટાણા કેમના !
-સ્નેહા પટેલ

અજવાશ


phoolchhab newspaper > navrash ni pal column > 27-08-2014

हीरेकी शफक् है तो अंधेरेमें चमक,

धूपमें आके तो शीशे भी चमक जाते है !

 

-अज्ञात.

છેલ્લાં સાત દિવસથી એકધારો વરસી રહેલો વરસાદ આજે પોરો ખાઈ રહયો હતો. એના વાદળિયા વાતાવરણના સામ્રાજ્યનો એકહથ્થુ ઘેરો તોડીને આજે સૂરજના કિરણો પોતાનો અજવાશ રેલાવી રહયા હતાં. લાંબા અંતરાલ પછી મળેલ રશિમિકિરણોનો વૈભવ માણવા આખું ય વાતાવરણ હવાઈ ગયેલી આળસ ખંખેરીને સ્ફૂર્તિ ભેગી કરવામાં મગ્ન થઈ ગયેલું. પ્રકૃતિએ ખુલ્લી મૂકી દીધેલ હથેળીમાં ‘હાશકારા’ની હસ્તરેખા વાંચતી સુરમ્યાએ બટેટા પૌંઆમાં લીંબુ નીચોવ્યું અને એમાં ચમચી મૂકી. કાચના ગ્લાસમાં હૂંફાળું દૂધ રેડીને એક ચમચી ખાંડ નાંખીને દૂધ હલાવતી હલાવતી ડાઇનીંગ ટેબલ સુધી પહોંચી ને વિવાનને બૂમ પાડી,

‘વિવુ, જલ્દી આવ બેટા, નાસ્તો ઠંડો થાય છે.’

એની નવાઈ વચ્ચે સામે પક્ષેથી કોઇ જ જવાબ ના મળ્યો. કદાચ બાથરુમમાં હશે તો અવાજ નહીં સાંભળ્યો હોય એમ વિચારી સુરમ્યાએ વિવાનના રુમમાં ઇન્ટરકોમ કર્યો. વિવાને તરત ફોન ઉપાડ્યો,

‘હા મમ્મા, બોલ.’

‘અરે બેટા દૂધ નાસ્તો કરી લે..કેટલું મોડું થઈ ગયું છે જો સાડા નવ થઈ ગયા.’

‘મમ્મી, મૂડ નથી.’ ટૂંકાણમાં આવેલ નકારાત્મક જવાબ અને એમાં છુપાયેલ વ્યથા એક મા ના દિલને તરત ઓળખાઈ ગઈ અને સુરમ્યા તરત વિવાનના બેડરુમમાં ગઈ.

‘શું થયું બેટા, કેમ આજે આવો ‘ડલ ડલ’ છું ?’ અને વિવાનના સીધા લીસા કાળા કપાળ પર ધસી આવેલ વાળમાં આંગળી પરોવીને સુરમ્યાએ કપાળ પર સરખા ગોઠવ્યાં.

‘મમ્મી, તું તો જાણે છે ને કે હું છેલ્લા ચાર મહિનાથી આ ‘કેન્ડી ક્રશ’ ગેમ રમું છું. એ મારી ફેવરીટ ટાઇમપાસ ગેમ છે અને એમાં બહુ જ મહેનત કરી કરીને હું માંડ માંડ ૩૫૦માં લેવલ પહોંચ્યો હતો પણ છેલ્લા અઠવાડીએ મેં એક એપ્લીકેશન ડાઉનલોડ કરી હતી તો એમાં કોઇ વાઈરસ આવી ગયેલો ને ફોન વારંવાર હેન્ગ થઈ જતો હતો એટલે મારે મારો મોબાઈલ ‘ફેકટરી રીસેટ’ કરવો પડ્યો અને એમાં મારી આ ગેમ નીકળી ગઈ. આખા દિવસના વાંચન વચ્ચે થોડો સમય ફ્રેશ થવામાં મને આ ગેમ બહુ જ મદદરુપ થતી હતી પણ હવે એ મારે ફરીથી નાંખવી પડશે ને એક ડે એક થી ફરીથી રમવાની ચાલુ કરવી પડશે. બસ આના લીધે મારો મૂડ ડાઉન થઈ ગયો છે .’

સુરમ્યા પોતાના દસ વર્ષના લાડકાનું ભોળું ભાળું મુખડું બે પળ તાકી રહી ને બીજી જ પળે એ ખુલ્લા મનથી હસી પડી- પ્રકૃતિની ખુલ્લી હથેળી જેવું !

‘પાગલ છોકરા, આજથી લગભગ બે વર્ષ પહેલાં મારા લગભગ ૨,૦૦૦ જેટલાં ફોટા કોમ્પ્યુટર ફોરમેટ કરાવવું પડ્યું એમાં ઉડી ગયા હતા અને કોઇ જ રીતે રીકવર નહતાં થઈ શક્યા.’

‘હા મમ્મી, તમારા લગભગ ચાર પાંચ ફંકશનના વીડિઓ ને ફોટાની યાદગીરી હતી મને બરાબર યાદ છે. તમને બહુ દુઃખ થયેલું ને ?’

‘સાચું કહું વિવાન તો હા, બહુ દુઃખ થયેલું.પણ એ તો ક્ષણિક જ …મેં એ દુઃખમાં ખાવા પીવાનું વિસારે નહતું પાડ્યું. એ હતાશા પર મારી બીજી અનેકો પ્રસન્નતાનો અભિષેક કરી દીધેલો. ટેકનોલોજીના અમુક ફાયદા છે તો એના ગેરફાયદા પણ સ્વીકારવા જ રહ્યાં. વળી એ તો મારો ભૂતકાળ થઈ ગયો હજુ તો મારી સામે આખું ભવિષ્ય પડ્યું છે જેમાં કેટકેટલાં પ્રસંગો આવશે ને કેટકેટલી મીઠીમધુરી યાદોના સંભારણાના ફોટા – વીડિઓ લઈશું. મને ખબર છે કે તું આખા દિવસમાં માંડ કલાક જ ગેમ રમે છે પૂરતા કંટ્રોલ સાથે મોબાઈલ વાપરે છે અને મને તારી પર ગર્વ પણ છે. જે થઈ ગયું એ ‘નહતું’ તો નથી જ થઈ શકવાનું તો પછી શું કામ એની પાછળ આટઆટલા ઉધામા કરવા ? એના બદલે એને સહજ રીતે સ્વીકારી લે..ફરીથી ગેમ ચાલુ કરજે. વળી એ ગેમ તો તું ફકત ટાઈમપાસ માટે જ રમતો હતો ને, તારે ક્યાં કોઇને બતાવવાનું કે પારિતોષક મેળવવાનું હતું…કશું ગુમાવ્યું નથી બેટા તેં…ઉલ્ટાનું ફરીથી રમવામાં તને ગેમની સ્ટ્રેટેજી ખ્યાલ આવી ગઈ હશે તો વધુ મજા આવશે અને ના જ મજા આવે તો બીજી ગેમ ડાઉનલોડ કરી લે પણ ટેકનોલોજીને તારા ઇમોશન્સ પર ક્યારેય હાવી ના થવા દઈશ. એ માત્ર આપણી સવલતો વધારવા માટે જ વપરાય પણ એનાથી ડીપ્રેશન્સ આવે તો વેળાસરતા ચેતી જવું જોઇએ એમાં જ ભલાઈ. ‘

અને વિવાનની માંજરી પાણીદાર આંખોમાં બેડરુમની બારીમાંથી ચળાઈને આવતા તડકાનું પ્રતિબીંબ પડ્યું ને એની નજરમાં ચમકારો થઈ ગયો. હતાશા ખંખેરીને તરત જ એ ઉભો થઈ ગયો ને ડાઇનીંગ ટેબલ પર ગોઠવાઈ ગયો ને બોલ્યો,

‘મમ્મી, બટેટા પૌંઆમાંથી લીંબુની સ્મેલ ઉડી ગઈ છે મને તાજું લીંબુ નીચોવી આપને પ્લીઝ !’

સુરમ્યા પોતાના લાડકવાયાના કપાળ પર વ્હાલભર્યું ચુંબન કરીને રસોડામાં લીંબુ લેવા ગઈ.

અનબીટેબલ : ધસમસતા નીરમાં સમજણના શઢને મજબૂતાઈથી પકડીને ઇચ્છિત દિશામાં વાળવાનો પુરુષાર્થ કરવાથી જ પ્રચંડ નીરની શક્તિનો ભરપૂર ઉપયોગ કરી શકાય છે.

દિવ્યભાસ્કર ન્યૂઝપેપર અને બનાવટ


આજથી લગભગ બે મહિના પહેલાં સવારના દસ વાગ્યામાં ઘરનો ડોરબેલ રણક્યો ને ખભે બેગ ભરાવીને ફરતો એક જુવાનિયો બારણે આવીને ઉભો રહયો. એના સેલ્સમેન જેવા દેખાવ પરથી જ મેં અંદાજ બાંધીને એને કહી દીધું કે ભાઈ મને કોઇ વસ્તુ લેવાનો રસ નથી. ત્યાં તો એણે એની બેગમાંથી એક નાનકડી લંબચોરસ પાતળી બુક બહાર કાઢી જેના પર મેં એક પ્રતિષ્ઠિત પેપરનું નામ વાંચીને રસ જાગ્યો ને પૂછ્તા જાણ થઈ કે આ પેપર હવે એનું નવું ઇંગ્લિશ પેપર કાઢી રહયું છે. નવા પેપરના આઈડીઆસ સાંભળીને ખુશી થઈ. એ પછી એ ભાઈએ મને ફકત ૨૭ રુપિયા પર મહિના આ પેપર પડશે અને પેપરવાળા પોતાના સ્ટાફનો માણસ આ ન્યુઝ્પેપર આપના ઘરે પહોંચાડશે એ વાત કહી. આટલા સસ્તા દરે પેપર પડતું હોવાથી થોડી લલચાઈ ગઈ અને ૨૦૦રુપિયા ચૂકવીને એ બુક લીધી. આવતા મહિનાની બીજી તારીખે પેપર લોન્ચ થઈ જશે ને આપને મળી જશે મેડમ..ઓકે..આપણે રાહ જોવામાં પડ્યાં.
મહિનાની દસમી તારીખે ધીરજ વિદાય લેવા લાગી અને બુકની પાછળ આપેલ નંબર પર ફોન કર્યો તો એમણે હજુ થોડા દિવસ રાહ જોવા વિનંતી કરી..ઓકે..
મહિનો વીતવા આવ્યો ને વાત પણ ભૂલાઈ ગઈ ત્યાં ઘરના આંગણે એ જ પેપરના સ્ટાફનો માણસ દેખાયો ને વાત તાજી થઈ ગઈ. એને આ વિશે પૂછતાં ખબર પડી કે આ પેપર મેળવવા મારે મારી પાસેની બુક મારા પેપરવેન્ડરને આપવી પડશે અને છાપું ચાલુ થાય પછી દર મહિને એને પચાસ રુપિયા બીજા પૂરા રોકડાં ચૂકવવા પડશે ! એ સેલ્સમેને એનું ટાર્ગેટ પૂરું કરવા આવી રીતે બધા કસ્ટમરને ઉલ્લુ બનાવેલા . આવી કમ્પલેઈન મળતા જ હું જાતે પેપરના સ્ટાફનો માણસ કસ્ટમર કેર માટે આવ્યો છું. વાત સાંભળીને બે મિનીટ તો આઘાત લાગ્યો. આટલા પ્રતિષ્ઠિત પેપરની આવી હાલત…!
‘મારે આ પેપર જોઇતું જ નથી મને મારા ૨૦૦ રુપિયા પાછા આપો’
‘ મેડમ પ્લીઝ…થોડી રાહ જુઓ..અમારા પેપર પર વિશ્વાસ રાખો. આ મારો ફોનનંબર આપું છું કોઇ પણ પ્રોબ્લેમ થાય તો મને કહેજો..પ્લીઝ..’
‘ઓકે..’
એ પછી બીજો મહિનો વીત્યો. મેં સ્ટાફના માણસને ફોન કર્યો ને લગભગ અડધો કલાક પછી થાકીને મેં મારા પૈસા પાછા માંગ્યા જેનો જવાબ આવ્યો કેઃ’ આમાં હું કંઇ ના કરી શકું, તમે સેલ્સમેનને જ ફોન કરીને પૈસા પાછા માંગો.’
આ પછી ફોનના ચક્કર ચાલ્યા ને મગજ ગરમ થઈ જતાં પોલીસની ધમકીઓ પણ આપી…પણ નો રીઝલ્ટ ! હજુ તો પેપર ચાલુ થયુ નથી ને ક્યારે થશે એની કોઇ જ ગેરંટી (આમે શું ગેરંટી આપવાના હવે આ લોકો !) પણ નથી. ૨૦૦ રુપિયા માટે ૫૦ રુપિયાના તો ફોન થઈ ગયા.
સવાલ પૈસાનો નથી પણ આવી  દાદાગીરીનો, માનસિક ત્રાસ, બનાવટ્નો  છે. ક્યાંક તમે તો આવી દાદાગીરીનો ભોગ નથી બન્યાં ને ?

 

જાણીતા અખબારના નામ પર ભરોસો મૂકીને આપણે એના અંગ્રેજી પેપરનું સબસ્ક્રીપ્શન ભર્યુ હોય અને એ જ પેપરના સેલ્સમેનો અને સ્ટાફમેમ્બર એના વેચાણમાં આવી છેતરપીંડી કરે તો શું કરવાનું? હમણાં બીજા પેપરની આવી કોઇ મેટર હોય તો એ પેપરે બૂમાબૂમ કરી મૂકી હોય તો હવે પોતાના જ માણસો સામે આ પેપર શું પગલાં લેશે ?

Sneha H Patel's photo.

પહેલા બે નંબર સેલ્સમેનના છે અને ત્રીજો નંબર પેપરના સ્ટાફના માણસનો.

Sneha H Patel's photo.

-સ્નેહા પટેલ

સમજણ પ્રાગટ્ય


phoolchhab newspaper > navrash ni pal column > 20-08-2014

દીવાની ઘટનાને જન્મોથી પ્રગટાવો-

હવે ખુદ તમે પ્રગટો તો કેવું ?

બારી ઉઘાડીએ તો આવે અજવાળું

હવે, બારણું ઉઘાડો તો કેવું ?

-ભાગ્યેશ જહાં

 

દેવલ ખૂબ જ ઉતાવળમાં હતી. ડાબા હાથમાં ફાઈલ છાતીસરસી રાખીને બીજા હાથે પર્સ લઈ ખભે લટકાવતાં તે લગભગ દોડતાં દોડતાં જ ઘરમાંથી નીકળી અને બહારથી અંદર પ્રવેશી રહેલા એના સાસુમા સાથે અથડાઈ ગઈ. ફાઈલના બધા પેપર્સ ઘરની બહાર વરસાદથી ભીના ટાઈલ્સ પર પડ્યાં ને પલળી ગયા. દેવલ ફ્ટાફટ એ ઉપાડવા ગઈ અને ઉતાવળમાં એનો પગ લપસ્યો ને એ સીધી ભોંયભેગી !

એના સાસુમા દીનાબેન આંખ મીંચી ને ખોલે ત્યાં સુધીમાં તો આ આખીય ઘટના ઘટી ગઈ અને દીનાબેનનું મોઢું ખુલ્લુ જ રહી ગયું. આઘાતનો આંચકો સહીને બહાર આવતા સાથે જ દીનાબેને હાથ આપીને દેવલને ઉભી કરી અને એને લઈને ઘરના ડ્રોઇંગરુમમાં ગયા ને રસોડામાંથી પાણીનો ગ્લાસ અને નેપકીન લેતા આવ્યા.

‘બેટા, આ શું ધમાધમ માંડી છે તે ? ‘

પાણી પી ને રુમાલથી ભીનું થઈ ગયેલ શરીર લૂછતાં લૂછતાં દેવલ બોલી,

‘મમ્મી, એમાં એવું છે ને કે મારે અપંગ માનવમંડળમાં મીટીંગમાં જવાનું છે. બે વાગ્યાનો સમય હતો અને અઢી તો અહીં જ વાગી ગયા. વળી સાડા ત્રણે તો સૂરજ સ્કુલેથી આવી જશે એટલે મારે એના આવવાના સમયે ઘરે હાજર થઈ જ જવું પડે. આ રાધાબેન આજે કામ પર મોડા આવ્યા અને આ મૂઓ વરસાદ લોહી પીવે છે. મારું બધું ટાઈમટેબલ અસ્તવ્યસ્ત કરી નાંખ્યું.’

અને દીનાબેન નાજુક નમણા ચહેરાવાળી દેવલના સુંદર મોઢા સામે તાકી રહ્યાં. આ એમની વહુને આજકાલ સમાજસેવાનો નવો નવો શોખ માથે ચડેલો હતો. એમના દીકરા રવિની ટ્રાન્સફરેબલ જોબના કારણે દેવલ ઘણી વખત ઘરમાં કંટાળી જતી હતી અને એમાંથી એની એક સખીએ એને આઈડીઆ સૂઝાડતા એણે સમયનો સદઉપયોગ કરવાના વિચાર હેઠળ આ પ્રસ્તાવ સ્વીકારી લીધો હતો. ગમે એટલું મેનેજ કરે તો પણ દેવલને અઠવાડીઆમાં લગભગ ચાર દિવસ એણે અપંગ માનવમંડળની સંસ્થા પાછળ ફાળવવા જ પડતા હતાં. એના સામાજીક કોન્ટેક્ટ્સ સારા હતા વળી એ હસમુખ અને મહેનતી હતી વળી કોઇને કોઇ પણ કામની કદી ના પાડી શક્તી નહતી. આ બધાના કારણે એના નાજુક ખભા પર વધુ ને વધુ જવાબદારી ઠલવાતી જતી જ હતી. દીનાબેનની અનુભવી આંખો સમાજસેવા અને એના નામે કરાવાતી સ્વાર્થી મજૂરીનો ફર્ક નરી આંખે જોઇ શકતા હતા પણ દેવલના ઉત્સાહને ઉગતો જ ડામી દેવાની ઇ્ચ્છા નહતી થતી એટલે ચૂપ રહેતા હતાં. હવે વાત હદ બહાર જતી હતી એટલે પાણી પહેલાં પાળ બાંધવાના ઇરાદાથી એમણે બને એટલા કોમળ સ્વરમાં દેવલને કહ્યું,

‘વહુ બેટા, તને નથી લાગતું કે તું સમાજસેવા પાછળ જરુર કરતાં થોડો વધુ સમય ફાળવે છે.’

‘મા, હું તમારી લાગણી સમજી શકુ છું અને અમુક અંશે એ વાતમાં સત્યનો અંશ પણ તારવી શકુ છું. પણ હવે જે કામમાં ઝુકાવ્યું એમાં પાછી પાની કેમની થાય ? વળી આ તો ભલાઈનું કાર્ય…આ કામ કરતા કરતા તો આજે મારી એક અનોખી ઓળખ બની છે.’ અને દેવલની આંખોમાં સતરંગ પ્રસરવા લાગ્યાં. દીનાબેન નામ અને કામની વચ્ચેનો ભેદ બરાબર સમજતા હતાં એમણે મક્કમ સ્વરે પોતાની વાત આગળ વધારી.

‘બેટા, તને આ કાર્ય કરીને શું મળે છે?’

‘મા, આ તો કંઇ પૂછવાનો સવાલ છે ? મને એક શાંતિ મળે છે.’

‘સાચ્ચે ? જો તને શાંતિ મળે છે તો તારી અંદર કાયમ એક ઉચાટ એક અશાંતિ કેમ દેખાય છે?’

‘ના મા…એવું કંઇ નથી. હું તો કાયમ શાંત જ..’ અને બોલતા બોલતા દેવલને પોતાનો સ્વર જ પાંગળો લાગ્યો ને એ અટકી ગઈ. માની વાત ક્યાંકથી એને સ્પર્શી ગઈ. વાતમાં દમ તો હતો. સમાજસેવા ચાલુ કરી ત્યારથી એની અકળામણ વધતી જતી હતી..કેમ ?

‘જો બેટા, સમાજસેવા એ સમય પસાર કરવા માટે બરાબર છે પણ તું તારી પ્રાથમિક જવાબદારીઓનો ભોગ આપીને એ કાર્ય કરીશ તો બેમાંથી એક પણ પલડું સમતોલીત નહી રાખી શકે. વળી સામાજીક સેવા એ સેવા જ છે જેમાંથી ‘તને તારું નામ ઉભું થાય છે ને એ તને સંતોષ આપે છે’ એવો ભ્રમ ઉતપન્ન થઈ ગયો છે. ઘરમાં જ્યારે જરુરિયાતોનો મહાસાગર હિલ્લોળા લેતો હોય ત્યારે સમાજના લોકોની સેવામાં સમય પસાર થાય એના કરતાં ઘરની જરુરિયાતો પૂરી કરવા માટે યત્ન કરાય એ વધુ હિતાવહ. નામથી પેટ ના ભરાય બેટા, પેટ તો રોટલાંથી જ ભરાય ને રોટલા માટે પૈસાની જરુર પડે છે. તું નામની પાછળ દોટ્ મૂકવા કરતાં બે પૈસા કમાવાના રસ્તા શોધ અને એને અમલમાં મૂક. ઘરના સદસ્યોની જરુરિયાતનો સમય તમે લોકો માટે ફાળવી દેશો, તમારી મુખ્ય જવાબદારીઓમાંથી છટકી જશો તો સંતોષ નામની મૂડી કદી ભેગી નહી થાય.’

‘મમ્મી, તમારી વાત તો સાચી છે. આટઆટલું કામ કર્યા પછી પણ મારા મનના એક ખૂણે ઘરનું કામ ચૂકી ગયાનો અસંતોષ જીવ કોરી ખાય છે. આ વાત મને આજ સુધી નહતી સમજાતી પણ તમે કહ્યું ને તરત જ ખ્યાલ આવી ગયો.સમાજ કરતાં ઘરનાની જરુરિયાત પહેલા ધ્યાનમાં લેવાની હોય અને એ પૂરી થયે જ મને સાચો સંતોષ પ્રાપ્ત થશે. એ પછી જે સમય મળશે એમાં જ હવે હું સમાજસેવાના કામ કરીશ. આશીર્વાદ આપો તમારો અનુભવ ને મારી કાર્યક્ષમતા આપણા ઘરની શાંતિ બરકરાર રાખે અને આપણે સુખેથી જીવી શકીએ. એ જ મારો સાચો સંતોષ’

અને દેવલ દીનાબેનને ગળે લગાડી દીધા. બે સ્ત્રીના નાજુક હૈયા એક્સરખી લયમાં ધબકી રહ્યાં હતા.

અનબીટેબલ : આપણે જે કામ કરીએ છીએ એના જેટલી જ જવાબદારી કરવાના બાકી રહી ગયેલા કામની પણ હોય છે.

એ મને પરી કહે


10404524_546134665529765_4311253103610042787_nsneha patel

 

images

 

 

એ મને પરી કહે
ને ફરી ફરી કહે !

ગાલ પર ચૂંટી ખણે
બાદ બહાવરી કહે !

શું કહી કહી અને
એક છોકરી કહે !

આ કલમ લખે છે જે
આંખ શાયરી કહે !

કાવ્યમય થયેલું મન
ને એ મદભરી કહે !

ઝણઝણાવે મન ને એ
એ જ ઝાંઝરી કહે !

હું શરુ કરુ છું ત્યાં
વાત આખરી કહે !

-sneha patel

ધંધો – ધર્મ – શહેર


Phoolchhab newspaper > Navrash ni pal column > 12-08-2014

આજે મેં મારા ઘરનો નંબર
અને રસ્તા પરના નામનું પાટિયું ભૂંસી કાઢ્યું.
મેં બધા જ રસ્તાઓ પરના પાટીના થાંભલાઓ કાઢી નાખ્યા
તેમ છતાંય તારે મને શોધવી હોય તો,
પ્રત્યેક દેશના, પ્રત્યેક શહેરના
પ્રત્યેક રસ્તા પરના
પ્રત્યેક ઘરનો દરવાજો ખખડાવ.

આ શાપ છે અને વરદાન પણ,
જ્યાં તારું અને મોકળાશનું મિલન થશે,
એ જ મારું ઘર સમજજે.

– અમૃતા પ્રીતમ (અનુ. નૂતન જાની)

‘ઓકે રાજીવભાઈ, તમારી બધી ડીગ્રી સરસ છે,ઓલમોસ્ટ અમારી ખાલી પડેલી કર્મચારીની જગ્યાની જરુરિયાતને પરિપૂર્ણ કરીએ એવી જ ! ચાલો થોડી કોમન ટોક કરીએ. તમે મૂળ ક્યાંના રહેવાસી છો ?’
અવિનાશે એની સામે ખુરશીમાં બેઠેલ નવા નવા ડબલ – ગ્રેજ્યુએટ થઈને નીકળેલ રાજીવના સર્ટીફિકેટ્સ વાંચતા વાંચતા કહ્યું.
‘જી અમે રાજકોટના. તમે અમારી પ્રજા પર પૂર્ણ વિશ્વાસ મૂકી શકો. અમારા લોહીમાં જ મહેમાનગતિ,પ્રામાણિકતા, નિષ્ઠા, મોજ મજા ભળેલી છે. કોઇ દિવસ અમે દગો ના કરીએ.બાકી આ અમદાવાદમાં તો કોઇની પર તમે વિશ્વાસ ના મૂકી શકો અમદાવાદી જન્મથી જ હરામજાદી, કંજૂસીયા. કોઇનું કરી નાંખતા એક પળ પણ વિચારે નહીં. નકરી સ્વાર્થી પ્રજા. હું છેલ્લા દસ વર્ષથી અહીં રહું છું..હું અમદાવાદીઓની રગેરગ જાણું છું.’
પોતાના એક લીટીના પ્રશ્નના જવાબમાં રાજીવનો આટલો લાંબો લચક જવાબ સાંભળીને અવિનાશ બે પળ હબકી ગયો. અમદાવાદમાં જ ભણી ગણીને, ત્યાં જ કમાણી કરવાની મંશા રાખીને અમદાવાદને ગાળો આપતા એ નવજુવાનને જોઈ જ રહયો.
થોડી સ્વસ્થતા ધારણ કરી એ હબકમાંથી બહાર આવીને બોલ્યો,
‘અચ્છા એમ ! તમારી અટક ‘પટેલ’ છે..સરસ.’
‘હા, અમે પટેલ. મજૂરી કરવામાં અવ્વલ નંબર. પરસેવો પાડીને પૈસા રળીએ એમાંના. બોલવામાં આખા પણ દિલના નિખાલસ. બાકી કોઇ વાણિયાને જોઇ જુઓ. કામ કંઇ કરશે નહીં અને આની ટોપી પેલાને પહેરાવીને કામ કઢાવી લેવામાં ઉસ્તાદ. એ બોલે કશું ને એના દિલમાં હોય બીજું વળી પૈસા ખાતર પોતાના બાપ ને ય વેચી આવે એવા વાણિયાઓ ઉપર શું વિશ્વાસ કરાય ?’
અને અવિનાશ શાહે બીજો આંચકો અનુભવ્યો. જો કે આફટર શોકની આશા હોવાથી પહેલાં આંચકા જેવી ધ્રૂજારી ના અનુભવી.
‘હમ્મ…તમે તો બહુ હોંશિયાર લાગો છો રાજીવભાઈ. લાગલો જ બીજો પ્રશ્ન પૂછ્યો : તમારા પિતાશ્રીનું કામકાજ શું ?’
‘મારા બાપા તો ખેડૂત, ધરતીપુત્ર !’
ગર્વથી બે ઇંચ છાતી ફુલાવાનો અભિનય કરતાં રાજીવે વાત આગળ વધારી અને  જવાબમાં વધારાના જ્ઞાનનું મેળવણ ઉમેર્યું.
‘અમે તો ભોળા ભાળા , પરોપકારી ને નિખાલસ જીવ ! બાકી જુઓને આ મારા સગા કાકાની જ વાત કરું.  એમનો પ્લાસ્ટિકનો ધંધો છે. અમે એમના કામનો વારંવાર વિરોધ કરીએ છીએ કે ભાઈ તું આ કામ છોડી દે. તારા પ્લાસ્ટિકના ધંધાથી વાતાવરણને કેટલું નુકશાન પહોંચાડે છે ! વળી એનો કચરો ખાઈ ખાઈને અમારી ગાયો બિચારી માંદી પડી જાય અને મરી પણ જાય છે. તો એ સામો જવાબ વાળે કે,’ ભાઈ, આ મારો ધંધો છે, મારી રોજી રોટી. હું પ્લાસ્ટિકનું કામ નહી કરું તો બીજા કરશે.આજના જમાનામાં પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ અનિવાર્ય થઈ ગયો છે તો હું મારા કુટુંબનું ભરણપોષણ કરવા એ ધંધો અપનાવું તો ખોટું શું છે? હા, મારી ફેકટરીમાં પોલ્યુશન કંટ્રોલના બધા નિયમોનું જડબેસલાક પાલન થાય છે..આનાથી વધુ તો શું કરું ? આખરે પ્રામાણિકતાથી ધંધો કરું છું – દાણચોરી તો નથી કરતો ને !’ બોલો, જેનું જે થવું હોય એ થાય પણ આપણું તરભાણું ભરો જેવી આવી નિમ્ન કક્ષાની મેન્ટાલીટી અમારા કુટુંબમાં જોવા નહીં મળે. અમે તો પર્યાવરણના મિત્ર, એના વ્હાલથી રખોપા કરનારી, એના ખોળામાં માથું મૂકીને જીવનારી પ્રજા.’
હવે અવિનાશની ધીરજનો બંધ તૂટી ગયો અને એણે સામે ટેબલ પર રહેલી ફાઈલ બંધ કરીને રાજીવને પાછી આપી.
‘રાજીવભાઈ, સોરી, અમારે ધંધામાં તમારા જેવા માણસોની સહેજ પણ જરુર નથી. આપ જઈ શકો છો.’
હવે હબક ખાઈ જવાનો વારો રાજીવભાઈનો હતો.
‘પણ…પણ…સર મેં એવું તો શું ખોટું કહ્યું ? મારી ક્વોલિફિકેશન્સ તો જુઓ…’
‘રાજીવભાઈ.તમારી ક્વોલિફિકેશન્સ તો સરસ છે પણ તમારા મગજનો , એમાં બંધાઈ ગયેલ પૂર્વાગ્રહોનો કોઇ ઇલાજ નથી. પૂર્વાગ્રહોયુકત કર્મચારી રાખીએ તો તો પતી ગયું. અમારે  તો વર્લ્ડવાઈડ કામ કરવાનું છે. દરેકના અવગુણો વિચારતા રહીએ તો ધંધો થઈ રહ્યો. કોઇ એક કોમ, જાતિ કે ધંધાના સમીકરણો એની સાથે સંકળાયેલ દરેક વ્યક્તિને સપ્રમાણ રીતે કદી લાગુ ના પડે. દરેક વ્યક્તિએ બધા ગુણ અલગ અલગ હોય છે. પણ તમને આ સમજાવવાનો કોઇ મતલબ નથી. આશા રાખું કે ભવિષ્યમાં તમને તમારી આ માન્યતાઓ બહુ હેરાન ના કરે ! તમે હવે જઈ શકો છો.’
અને પોતે ક્યાં માત ખાધી એ વિચારતો, અસમંજસની સ્થિતીમાં ફસાયેલો રાજીવ પોતાની ફાઈલ લઈને ઓફિસની બહાર નીકળ્યો.
અનબીટેબલ :  કોઇના ધંધા, ધર્મ કે શહેર પર ક્યારેય પૂર્વાગ્રહોથી પીડાઈને કોઇ વિશેષ ટિપ્પણીઓ ના કરવી.
-સ્નેહા પટેલ.

ઉદભવનો અંત


phoolchhab newspaper > Navrash ni pal column > 6-8-2014

 

એક અરીસો રાતે ફોડી,
બિંબ નિહાળો એને જોડી,
કોણ તમે છો? સમજણ પડશે,
ઓળખ મળશે થોડી થોડી.

– શકીલ કાદરી

બહુ સમયથી રિસાયેલ મેઘરાજા આજે મન મૂકીને વરસી રહ્યા હતા. ધૂળની ડમરીઓથી રાખોડી રંગના થઈ ગયેલ વૃક્ષો આજે સદ્યસ્નાતા બનીને લીલાશ પકડી રહ્યા હતા. વાદળો ગરજી ગરજીને આકાશના યક્ષ બનીને આભનું વ્હાલ ધરતી પર ઠાલવી રહ્યા હતા. મહિનાઓથી તરસી,તરડાઈ ગયેલી ધરતી આભ સામે મીટ માંડીને થાકી ગઈ હતી …અચાનક જ એનું વ્હાલ વરસતા ધરતીની આંખ છલકાઈ આવી અને એના અશ્રુઓ વરસાદના નીરમાં વહેવા લાગ્યા હતા. એણે આકાશને મનોમન સંદેશો પાઠવી દીધો,

‘ બહુ રાહ જોવડાવી પણ મારો વિશ્વાસ ના તોડ્યો મારા વ્હાલા !’

વરસાદના વરસતા વૈભવમાં અમીએ ઘરમાં દાળવડા બનાવીને એના રસોડાનો વૈભવ વધાર્યો અને ગરમા ગરમ કોફી બનાવીને એના સાસુમાની સાથે નાસ્તો કરવા જ બેસતી હતી અને ડોરબેલ વાગ્યો. કોફીનો મગ બાજુમાં મૂકીને દરવાજો ખોલ્યો તો સામે પાડોશી લ્યુસીબેનની સોળ વર્ષની દીકરી જોન્સી ઉભી હતી. જોન્સીની સ્કુલ છૂટીને તરત જ વરસાદ પડ્યો હતો અને જોન્સી રેઈનકોટ કે છ્ત્રી લઈને નહતી ગઈ એટલે આખી ય વરસાદથી લથપથ !

‘આંટી, મમ્મી ઘરની ચાવી આપીને ગઈ છે ?’

‘ના બેટા, કદાચ સામે દર્શનાબેનને આપી હશે – પૂછી જો ‘

‘ના ત્યાં પણ નથી. મેં બધે પૂછી લીધું.’

અને જોન્સીના મોઢા પરથી ટપકતા પાણી સાથે ગુસ્સો અને લાચારી પણ ટપકવા લાગી.

‘કંઈ વાંધો નહી બેટા, લાવ તારી બેગ મને આપ હું ગેલેરીમાં મૂકી દઉં અને તું રૂમમાં જતી રહે, હું તને ટોવેલ ને કપડાં આપું છું. ચેઇન્જ કરી લે.’

થોડી વાર પછી જોન્સી ફ્રેશ થઈને અમીની સાથે ડાઈનિંગ ટેબલ પર ગોઠવાઈ ગઈ. જોન્સી અમીની બહુ નજીક હતી એટલે એને અમીના ઘરમાં સહેજ પણ અતડું કે પરાયાપણું નહોતું લાગતું. એ ચેન્જ કરીને આવી ત્યાં સુધીમાં અમીએ એના માટે એક કપ કોફી બનાવી દીધી હતી. સાસુમા કોફી અને નાસ્તો પતાવીને બેડરુમમાં જઈને આડા પડ્યા હતા. અમી અને જોન્સીએ નાસ્તો ચાલુ કર્યો.

‘આંટી, રિક્તા કેટલી ખુશનસીબ કે એને તમારા જેવી મમ્મી મળી છે. કેરીંગ, સ્માર્ટ,ઇન્ટેલીજન્ટ,બ્યુટીફૂલ…અને એક મારી મોમ જુઓ. રોજ રોજ કોઇ ને કોઇ વાતે…’

‘આજે તારો દિવસ કેવો રહ્યો સ્કુલમાં જોન્સી ?’ અમીએ જોન્સીને વચ્ચે જ અટકાવીને પૂછ્યું.

‘અરે બહુ સરસ, આજે મેથ્સના સર બહુ મસ્તીમાં હતા તો આખો પીરીઅડ અમને ફ્રી જ મળ્યો.એમની સાથે ધમાલ ધમાલ કરી. અરે હા આંટી, તમારી આ ટીશર્ટ મને બહુ ગમી.’

જોન્સીએ અમીએ એને પહેરવા આપેલ ટીશર્ટ પર એક નજર નાંખતા કહ્યું.

‘એવું છે તો તું રાખી લે. હું બીજી લઈ આવીશ.’ અમીએ હસતા હસતા કહ્યું.

‘આંટી તમારી ચોઈસ કેટલી સરસ છે…જ્યારે મારી મમ્મી તો મારા માટે કંઇ પણ લાવે ને તો…’

‘જોન્સી, બીજા દાળવડાં લઈશ ?’ અમીએ ફરીથી એની વાત અડધેથી કાપી.

‘ના આંટી, બસ, આવી સિઝનમાં ગરમાગરમ દાળવડા મળી ગયા ને સાથે મસ્ત મજાની કોફી…મજા આવી ગઈ. બધો થાક ઉતરી ગયો. થેંક્સ. એક તમે છો કે રસોઇમાં એક્સપર્ટ અને એક મારી મમ્મી, જ્યારે હોય ત્યારે ઈંડા બાફીને બ્રેડ સાથે ખવડાવી દે…’

હવે અમીથી ના રહેવાયું અને બોલી ઉઠી,

‘જોન્સી પ્લીઝ, આમ વારંવાર તારી મમ્મી અને મારી વચ્ચે કમ્પેરીઝન ના કર અને ફોર ગોડ સેક આ નેગેટીવ વાતો જોવાનું , બોલવાનું બંધ કર. પોઝીટીવ વાતો જોવાની, અનુભવવાની અને એની પ્રસંશા કરવાની ટેવ પાડ. તારા મમ્મીની કેટલી બધી સારી વાતો છે. એ તને તારા પપ્પા વગર એકલા હાથે ઉછેરે છે, જોબ કરે છે, ઘરની બહારની સામાજીક બધી ય જવાબદારીઓ એકલા હાથે ઉપાડે છે. વારંવાર તારા ઘરે મહેમાનોના ઉતારા હોય છે પણ એ ક્યારેય અકળાતી નથી. એમની પોતાની તબિયત નાજુક છે, ડાયાબિટીસ અને હાઈપ્રેશર જેવી બિમારી છે એમ છતાં એ બધું એકલા હાથે મેનેજ કરે છે. શી ઇઝ સચ એ બ્રેવ લેડી અને તું છે કે વાતે વાતે…’

‘ના આંટી એવું નથી પણ મમ્મી મને પૂરતો સમય જ નથી આપતી. ‘

‘જોન્સી, તું આટલી મોટી થઈ પણ તેં ક્યારેય તારી મમ્મીની જવાબદારી ઓછી કરવાનો વિચાર કર્યો છે ? એ આવે એ પહેલાં સૂકાયેલ કપડાં લઈને વાળી દેવા, વાસણ ગોઠવી દેવા, તારી સ્કુલબેગમાંથી ટીફિન કાઢીને ધોવા મૂકવું કે વોટરબોટલ સુધ્ધાં ખાલી કરીને ઉંધી પાડવી,ઘરનું કરિયાણું, શાકભાજી લઈ આવવું…આવું કોઇ જ કામ કરવાનો વિચાર પણ આવે છે ?’

‘ના આંટી.’

‘ આવા નાના નાના કામ તું પતાવી લે તો તારી મમ્મીને માથે એ કામનો બોજો ઓછો ના થઈ જાય ? એ સમય બચે તો તારી મમ્મી તારી સાથે બેસીને નિરાંતે વાત કરી શકે, તને સમજી શકે. તું થોડી બદલાઈશ તો જ એ વાત શક્ય છે. બાકી જવાબદારીના બોજ હેઠળ દબાયેલ, શ્વાસ ખાવા ય સમય શોધવો પડે એવી તારી મમ્મી પાસે હજુ શું વધુ આશા રાખે છે બેટા ?’

‘આંટી, તમારી વાત સાચી છે. આ રીતે તો મેં કદી વિચાર્યું જ નથી.’

‘એ જ કહું છું દીકરા કે નેગેટીવ વાતોને મગજમાંથી જાકારો આપ અને પોઝીટીવ વાતો જોવાની ટેવ પાડ તો આગળ જતા જીવનમાં સુખી થઈશ. જેવું જોઇશ એવું અનુભવી શકીશ. આવા બધા મગજના ભૂતોને બહુ ધ્યાન નહી આપવાનું, વારંવાર એ વાતોને લોકો પાસે બોલીને વાગોળવાની પણ નહીં …નહીંતર લાંબે ગાળે એ તારા મગજનો એવો ભરડો લેશે કે તું કશું સારું જોઇ – સમજી નહી શકે.’

અને જોન્સી ગળગળી થઈ ગઈ, ‘અત્યાર સુધી પોતે મમ્મીને કેટલી ખોટી રીતે જોતી હતી !’

અને અમી પોતાના હાથમાં રહેલ જોન્સીના હાથની ઉષ્મામાં થતો વધારો અનુભવતી ખુશ થઈ.

અનબીટેબલ : એક નેગેટીવ વિચારનો ઉદભવ વેળા જ અંત આણી દેવો એ સો પોઝીટીવ કાર્યની બરાબર છે.

 

 

jane bhi do yaro…


વર્ષો પહેલાં ‘જાને ભી દો યારો’ મૂવી જોઇને મજા મજા આવી ગયેલી. હમણાં થોડા સમય પહેલાં જ સોની મેક્સ પર એ પિક્ચર આવી રહેલું હતું ને મેં મારા દીકરાને ફોર્સ કરીને એનો ડીસ્કવરીનો પ્રોગ્રામ બંધ કરાવીને મારી સાથે એ મૂવી જોવા બેસાડ્યો. ‘બેસ બેટા, બહુ જ કોમેડી મૂવી છે. તને બહુ જ મજા આવશે ..’ અને મારો ડાહ્યો દીકરો મારી સાથે મૂવી જોવા બેઠો. પણ આ શું ? આ પિકચર જોઇને મને પોતાને જ કંટાળો આવવા લાગ્યો. આ કંઈ એવી ખાસ કોમેડી મૂવી ના લાગી. અમુક અમુક સીન્સ તો સાવ જ કોમન લાગ્યાં. વર્ષો પહેલાં આ મૂવી જોઇને જે ફીલ હતી એનાથી સાવ અલગ જ ફીલ અત્યારે આવતી હતી. કારણ આનાથી વધુ હસવું તો મને મારા દીકરાની કાર્ટુન ચેનલોમાં આવતુ હતું. એક બાજુ અફસોસ પણ થતો હતો કે મેં ક્યાં દીકરાને આ મૂવી જોવા બેસાડ્યો. ઠીક છે…જેમ તેમ મૂવી તો પતી ગઈ પણ હવે ક્યારેય આનું પુનરાવર્તન નહી કરું. જૂના પિક્ચરો સારા – સુંદર હતા એની ના નહી પણ આજકાલ ટેકનોલોજી એટલી બધી આગળ વધી છે કે હવે એ બધું સાવ ફીક્કું ફસ લાગે છે. એ સમયના જુવાનિયાઓના વિચારો અને આજના જુવાનિયાઓના વિચારોને તો વળી કોઇ છેડા જ ના મળે. કદાચ એ સમયે આપણી પાસે બીજા ઓપ્શન નહતા એટલે એ મૂવીસ શ્રેષ્ઠ લાગતી હતી પણ આજે એ જ આપણને ઠીક ઠીક લાગે..અમુક પિક્સ આમાં અપવાદ હોય પણ એ આપણા સુધી બરાબર ….જૂના મૂવીસ જોવા છોકરાઓને સાથે બેસાડવાનો મોહ હવે ના રખાય એ તો નક્કી.

 

-sneha patel

આત્મહત્યાની કોશિશ


આઈપીસીની ધારા ૩૦૯ – આત્મહત્યાની કોશિશ  બદલાવા જઈ રહી છે. આત્મહત્યા એ ગુનો નહી ગણાય અને એ માનવીને જેલ નહી થાય !

આપના શું મંતવ્યો છે ?

smile