ક્ષમા યાચના અને સંવત્સરી.

“સંબંધ” આ એક એવું નામ છે કે મને જિંદગીમાં કદી સમજાય જ નથી.જાત જાત ના એના અનોખા સમીકરણો હંમેશા મારી ધારણાઓ સાથે સંતાકૂકડી જ રમતા રહ્યા છે.પછી એ લોહીના સંબંધો હોય કે મનના માનેલા, અપેક્ષા વાળા કે અપેક્ષાવિહિન. હંમેશા આડોડાઈ પર ઊતરીને સમય મુજબ એની ચાલ ચાલી જાય છે અને મને હંમેશા ચેક એન્ડ મૅટ ની પરિસ્થિતિમાં મૂકી જાય છે.જ્યાં અમુક સંબંધો તો એ કક્ષાએ પહોંચી જાય છે કે એનું તૂટવું લગભગ નક્કી જ હોય છે. એકબીજાનો અહમ્, અપેક્ષા, માન-અપમાન બધું યે મન ને આળું બનાવી ચૂક્યું હોય છે. અંતરેચ્છા પ્રબળ હોવા છતાં એ મુજબ આપણે વર્તન આચરણમાં મૂકી નથી શકતા. ભાલા જેવાં વાક્પ્રહારો હૈયું ચીરી જાય એવા ઘસરકા કરી ગયા હોય છે. જે ટાઈમ-કટાઈમ જોયા વગર સતત અપમાનની પીડાથી લોહી નીંગળતી હાલતમાં રીસતા જ રહે છે.

આજે જ્યારે જૈન ધર્મ નો મહાન “સંવત્સરી પર્વ” છે, એક બીજાને આ દિવસે બધા વેર -ઝેર ભૂલીને આખા વર્ષ દરમ્યાનના ઝગડા ભૂલીને અંતઃકરણપૂર્વક ક્ષમા યાચના કરી અને બે હાથ જોડીને “મિચ્છામી દુક્કડમ” કહેવાનું અને આ સંબંધ જેવા અકડું શબ્દને સાચવી લેવાનો.!!’ ચાલો એક બાર ફિર સે અજનબી બન જાયેં હમ…” અને નવેસરથી જીવનની પાટીમાં નવો કક્કો બારાખડી શીખવાની. ત્યારે એક યક્ષ પ્રશ્ન મારા મન પર કબજો જમાવીને બેસી જાય છે કે..”આખા વર્ષ દરમ્યાન તમે જે પણ ભૂલો કરી હોય તેનું સમાધાન ફક્ત આ ૫ મિનિટમાં કઈ રીતે થઈ જાય? તમે સામેવાળાનું દિલ ગમે ત્યારે દુખાવ્યું હોય એ પછી તો કેટ-કેટલા પ્રસંગાનુસાર એના પર દરેક જીવ પોત પોતાની સમયાનુસાર નકારાત્મક પડના થપ્પે-થપ્પા ચડાવીને બેઠું હોય, દિલ વારે તહેવારે એ ખાલી જગ્યાના સંબંધો ને જોઈને ઊંડાણથી અવાજ ના આવે એમ રાતો ની રાતો ઉજાગરા કરી ને રડ્યું હોય,એમની કમી અનુભવીને પારાવાર વેદનાઓ પણ વેઠી હોય..એ બધાં જ દુઃખોની ફક્ત ૫ મિનિટમાં પૂર્ણાહુતિ શક્ય છે?” તમે જે ટાઈમે કોઈનું દિલ દુખાવ્યું હોય અને તમારી ભૂલની સમજ પણ હોય તો એ મંદિર જેવા દિલનું સમારકામ એ જ ટાઈમે માફી માંગીને કેમ ના કરી શકો????”

સંબંધ તૂટવાનો રોગ જો શરુમાં જ દબાવી દેવાય તો પછી એ લાંબા ગાળાનો ફાયદો લઈને દિલ દિમાગમાં ઘર તો ના કરી જાય એક અસાધ્ય રોગની જેમ. આમે, આપણે માનવી નામના પ્રાણીઓ એટલા સરળ, સહજ અને flexible તો નથી જ હોતા કે આટલું જલદી એ માફી માંગી ને આપી એ પ્રક્રિયા પૂરી થઈ જાય.
તો પછી આ બધું શું એક દેખાડો કે, ”ચાલો ભાઈ, ગળે મળ્યા બધું જ ભૂલીને અને એક બીજાને અંતઃકરણપૂર્વક માફ કર્યા.” ગળે મળ્યા અને કહેવાતા પ્રેમ મુજબ બધું પતી ગયું.!! સાચ્ચે.!! ના, એ શક્ય જ નથી. દરેક માણસનું એક કોચલું હોય છે જેમાં એ પુરાઈને જ જીવતો હોય છે. સમય અને સંજોગોનુસાર જ એની વાસ્તવિકતા આપણને ખ્યાલ આવે છે. અરે, અમુક સમયે તો એ પોતે પણ પોતાની અમુક નબળાઈ થી અણજાણ હોય છે. અમુક સ્થિતિમાં એની અસલી હકીકત ઉજાગર થતી હોય છે. ખાલી બોલવા માટે કે સંબંધોને દેખીતી રીતે ફરીથી નવપલ્લવિત કરવા માટે ભલે બોલી કાઢે કે અમે બધું ય ભૂલી ગયા. ખરેખર તો એ એક સમાધાન જ હોય છે. જાત છેતરામણી કરીને કરાતું દર્દીલુ સમાધાન. આપણે સૌ એક સામાન્ય માનવી જ છીએ કંઈ ભગવાન નહીં.

હા, જે સમયે મનદુઃખ થયું હોય તે જ સમયે સમય વર્તીને બંને પક્ષે માફી અને સમાધાન જેવી વર્તણૂક અપનાવી હોય તો બરાબર છે. બાકી તો કોઈ પણ સંબંધ જે બગડે તો એને એક ચોક્કસ સમય આપવો જ રહ્યો. જેથી માનવીની સમજશક્તિથી દુઝતા ઘાવ ભરાતા જાય અને નવા નવા ઘાવ સહન કરવાની સહનશક્તિ ફરીથી એકઠી થાય અને એ યથાવત્ સ્થિતિમાં આવી શકે. સહનશક્તિ એટલે જરૂરી હોય કે દરેક સંબંધ નો મૂળભૂત પાયો કોઈ ને કોઈ અપેક્ષા કે જરૂરિયાત પર જ હોય છે. અપેક્ષાઓ તૂટે, જરુરિયાતો ના સંતોષાય એટલે ઘા તો ફરીથી પડવાના જ.

એક સચ્ચાઈ જો માનવી સમજી લે કે,
“આમ તો આ સંબંધો હોય છે ખૂબ જ સહજ,
જરૂર એટલી જ કે,
એની લક્ષ્મણરેખા જેવી મર્યાદાને તું સમજ…”
તો તો સંબંધોની ઘણી બધી મુશ્કેલીઓ હળવી થઈ જાય.


મને એમ લાગે છે કે આપણે સામાજિક પ્રાણી, સંબંધો વિના તો જીવી જ ના શકીએ, મૂરઝાઈ જ જઈએ. એટલે જ કદાચ આ પર્યુષણ જેવો પર્વ ઉજવાતો હશે.જે થી કોઈ પણ પહેલ કરવાની મથામણ અનુભવ્યા વગર “સંવત્સરી” દિનની ઢાલ હેઠળ અહમના બખ્તર ઉતારીને પણ મનને મનાવીને એકબીજાની હૃદયપૂર્વક માફી માંગી શકે અને એક સંબંધ ફરી નવેસરથી માણી શકે. હા, ચોક્કસ… એમ જ હશે .

Advertisements

6 comments on “ક્ષમા યાચના અને સંવત્સરી.

  1. એક વાત ખરી તો છે જ કે માત્ર એક દિવસે એટલે કે નવું બેસતું વર્ષ હોય કે આ સંવત્સરી પર્વ નું, પણ આ માત્ર એક દિવસ બગડેલા સંબંધો ને પૂનઃ હતા તેમ ધબકવા માટે પૂરતો નથી. તેમને તમે હસતાં-હસતાં મુખે હળોમળો તમે માફી માંગો ને સામે તે પણ માફી માંગે તો પણ મનનું અને દિલનું સમાધાન એક દિવસમાં સંધાઈ જતું નથી. સંબંધો અરીસા ના કાચ જેવા છે જે તૂટી જાય તો જોડવો મુશકેલ બની જાય.

    Like

  2. આમ તો આ સંબંધો હોય છે ખૂબ જ સહજ,
    જરુર એટલી જ કે,
    એની લક્ષ્મણ્રેખા જેવી મર્યાદાને તું સમજ…”
    like tht… good..

    Like

  3. મિચ્છામી દુક્કડમ બોસ ! હવે કાલથી ફરી ઝઘડાનો નવો હિસાબ ચાલુ શુ..!
    તો ચાલો ત્યારે કાલની તૈયારી કરશુને …!

    Like

  4. “હા, જે ટાઈમે મનદુઃખ થયું હોય તે જ સમયે સમય વર્તીને બંને પક્ષે માફી અને સમાદ્શાન જેવી વર્તણૂંક અપનાવી હોય તો બરાબર છે.”

    very cool

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s